वायु पुराण

४४८ श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्— [अ० ११९।श्लो० ४५–६८] (गयामाहात्म्यम्)

मुण्डपृष्ठान्नगाधस्तात्साक्षान्नफल्गुतीर्थकम् । आद्यो गदाधरो देवो व्यक्ताव्यक्तात्मना स्थितः विष्ण्वादिपदरूपेण पितॄणां मुक्तिहेतवं ॥ ४५ एतद्विष्णुपदं दिव्यं दर्शनात्पापनाशनम् । स्पर्शनात्पूजनाद्वाऽपि पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ ४६ श्राद्धं सपिण्डकं कृत्वा कुलसाहस्रमात्मना । नयेद्विष्णुपदं दिव्यमनन्तं शिवमव्ययम् ॥ ४७ श्राद्धं कृत्वा रुद्रपदे नयेत्कुलशतं नरः । सहाऽऽत्मना शिवपुरं तथा ब्रह्मपदे नरः ॥ ४८ ब्रह्मलोकं कुलशतं समुद्धृत्य नयेत्पितॄन् । *कश्यपस्य पदे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ४९ दक्षिणाग्निपदे श्राद्धी पितॄन्ब्रह्मपुरं नयेत् । गार्हपत्यपदे श्राद्धी वाजपेयफलं लभेत् ॥ ५० श्राद्धं कृत्वाऽऽहवनीये अश्वमेधफलं लभेत् । श्राद्धं कृत्वा सभ्यपदे ज्योतिष्टोमफलं लभेत् ॥ ५१ आवसथ्यपदे श्राद्धी पितॄन्ब्रह्मपुरं नयेत् । श्राद्धं कृत्वा शक्रपदे इन्द्रलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ५२ अगस्त्यस्य पदे श्राद्धी पितॄन्ब्रह्मपुरं नयेत् । क्रौञ्चयातङ्गयोः श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ५३ श्राद्धी सूर्यपदे पश्चा पापिनोऽर्कपुरं नयेत् । कार्तिकेयपदे श्राद्धी शिवलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ५४ गणेशस्य पदे श्राद्धी रुद्रलोकं नयेत्पितॄन् । गजकर्णतर्पणंकृन्निर्मलं स्वर्नयेत्पितॄन् ॥ ५५ अन्येषां च पदे श्राद्धी पितॄन्ब्रह्मपुरं नयेत् । सर्वेषां काश्यपं श्रेष्ठं विष्णो रुद्रस्य वै पदम् ॥ ब्रह्मणश्च पदं चापि श्रेष्ठं तत्र प्रकीर्तितम् ॥ ५६ प्रारम्भे च समाप्तौ च तेषामन्यतमं स्मृतम् । श्रेयस्करं भवेत्तत्र श्राद्धकर्तुश्च नारद ॥ ५७ कश्यपस्य पदे दिव्ये भारद्वाजो मुनिः पुरा । श्राद्धं कृतोद्यतो दातुं पित्रादिभ्यश्च पिण्डकम् ॥ ५८ शुक्लकृष्णौ ततो हस्तौ पदमुन्द्भिद्य निर्गतौ । दृष्ट्वा हस्तद्वयं तत्र मुनिः संशयमागतः ॥ ५९ ततः स्वमातरं शान्तां पप्रच्छ स महामुनिः । कश्यपस्य पदे दिव्ये शुक्ले कृष्णेऽथ वा करे ॥ पिण्डो देयो मया मातर्जानासि पितरं वद ॥ ६०

शान्तोवाच— भारद्वाज महाप्राज्ञ देहि कृष्णाय पिण्डकम् । भारद्वाजस्ततः पिण्डं दातुं कृष्णाय चोद्यतः ॥ ६१ श्वेतोऽदृश्योऽब्रवीत्तत्र पुत्रस्त्वं हि ममौ रसः । कृष्णोऽब्रवीन्मम क्षेत्रं ततो मे देहि पिण्डकम् ॥ ६२ स्वैरिण्यथाब्रवीद्दातुं क्षेत्रिणे बीजिने ततः । भारद्वाजस्ततः पिण्डं कश्यपस्य पदे ददौ + ॥ ÷ हंसयुक्तविमानेन ब्रह्मलोकमुभौ गतौ ॥ ६३ रामो रुद्रपदे श्राद्धे पिण्डदानाय चोद्यतः । पिताः दशरथः स्वर्गात्प्रसार्य करमागतः ॥ ६४ नादात्पिण्डं करे रामो ददौ रुद्रपदे ततः । शास्त्राथर्तिक्रमाद्धीतं रामं दशरथोऽब्रवीत् ॥ ६५ तारितोऽहं त्वया पुत्र रुद्रलोकमवाप्नुयाम् । हस्ते पिण्डप्रदानेन स्वर्गतिर्न हि मे भवेत् ॥ ६६ त्वं च राज्यं चिरं कृत्वा पालयित्वा द्विजान्मजाः । यज्ञान्सदक्षिणाङ्कृत्वा विष्णुलोकं व्रजिष्यसि ॥ पुर्यंयोध्याजनैः सार्धं कृमिकीटादिभिः सह । इत्युक्त्वाऽसौ दशरथो रुद्रलोकं परं ययौ ॥ ६८

* इदमर्धं न विद्यते ख.पुस्तके । + अत्राध्यायसमाप्तिर्दृश्यते ख. पुस्तके। × हंसयुक्तविमाने-नेत्यारभ्य वन्दे श्रीप्रपितामहमित्यन्तः पाठो नास्ति ख. पुस्तके।

[अ०१११-११२ श्लो०६९-८४।१] वायुपुराणम् । ४४९ ( गयामाहात्म्यम् ) भीष्मो विष्णुपदे श्रेष्ठे आहूय पितरं स्वकम् । श्राद्धं कृत्वोद्यतो दातुं पित्रादिभ्यश्च पिण्डकम् ॥६९ पितुर्विर्निर्गतौ हस्तौ गयाशिरसि शांतनोः । नादात्पिण्डं करे भीष्मो ददौ विष्णुपदे ततः ॥ ७० शांतनुः प्राह संतुष्टः शास्त्रार्थे निश्चलो भवान् । त्रिकालदृष्टिर्भवतु चान्ते विष्णुश्च ते गतिः ॥ ७१ स्वेच्छया मरणं चास्तु इत्युक्त्वा मुक्तिमागतः । कनकेशं च केदारं नारसिंहं च वामनम् ॥ उदङ्भागे समभ्यर्च्य पितृन्सर्वांश्च तारयेत् ॥ ७२ गयाशिरसि यः पिण्डान्येषां नाम्ना तु निर्वपेत् । नरकस्था दिवं यान्ति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः*॥७३ सर्वत्र मुण्डपृष्ठाद्रिः पदैरेभिः सुलांछितः । प्रयान्ति पितरः सर्वे ब्रह्मलोकमनामयम् ॥ ७४ हेत्यसुरस्य यच्छीर्षं गदया तद्द्विधा कृतम् । ततः प्रक्षालिता यस्मात्तीर्थं तच्च विमुक्तये ॥ गदालोलमिति ख्यातं सर्वेषामुत्तमोत्तमम् ॥ ७५ गदालोले महातीर्थे गदाप्रक्षालनाद्धरेः । स्नानं करोमि सिद्धयर्थमक्षयं पदमाप्नुयाम् ॥ ७६ पञ्चमेऽह्नि गदालोले स्नात्वा कुर्यात्सपिण्डकम् । श्राद्धं पितॄन्ब्रह्मलोकं नयेदात्मानमेव च ॥ ७७ ब्रह्मप्रकल्पितान्विप्रान्हव्यकव्यादिना ÷ र्चयेत् । तैस्तुष्टैस्तोषिताः सर्वाः पितृभिः सह देवताः ॥ कृते श्राद्धेऽक्षयवटे अन्नेनैव प्रयत्नतः । पितॄन्नयेद्ब्रह्मलोकमक्षयं तु सनातनम् ॥ ७९ वटवृक्षसमीपे तु शाकेनाप्युदकेन वा । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवन्ति भोजिताः ॥ ८० देयं दानं षोडशकं गयातीर्थपुरोधसे । वस्त्रं गन्धादिभिः पुत्रैः सम्यक्सम्पूज्य यत्नतः ॥ × ८१ एकार्णवे वटस्याग्रे यः शेते योगनिद्रया । बालरूपधरस्तस्मै नमस्ते योगशायिने ॥ ८२ संसारवृक्षशस्त्रायाशेषपापहराय च । अक्षयब्रह्मदात्रे च नमोऽक्षयवटाय वै ॥ ८३ कलौ माहेश्वरा लोका येन तस्माद्गदाधरः । लिङ्गरूपोऽभवत्तं च वन्दे श्रीप्रपितामहम् ॥ ८४ इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते गयामाहात्म्ये नामैकादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥१११॥ आदित श्लोकानां समष्टयङ्काः—१०९२३

अथ द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः । गयामाहात्म्यम् ।

सनत्कुमार उवाच-- यज्ञं चक्रे गयो राजा बह्वन्नं बहुदक्षिणम् । यत्र द्रव्यसमूहानां संख्या कर्तुं न शक्यते ॥ + १

* स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुरित्यस्मात्परतः क. पुस्तकटिप्पण्यां श्लोकद्वयमधिकं वर्तते तद्यथा- गयाशिरसि यः पिण्डं शमीपुष्पप्रमाणतः । कन्दमूलफलाद्यैर्वा दद्यात्स्वर्गं नयेत्पितॄन् ॥ इति ॥ पदानि यत्र दृश्यन्ते विष्णुवादीनां तदग्रतः । श्राद्धं कृत्वा सपिण्डं च तेषां लोकान्नयेत्पितॄन् ॥ ÷ इत उत्तरं क पुस्तकटिप्पण्यामधिकं श्लोकद्वयमस्ति तद्यथा-- गयातीर्थवटे चैव पितॄणां दत्तमक्षयम् । दृष्ट्वा नत्वा च संपूज्य वटेशं सुसमाहितः ॥ पितॄन्नयेद्ब्रह्मलोकमक्षयं तु सनातनम् ॥ १ गयायां धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणस्तथा । गयाशीर्षे वटे चैव पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ इति । २ + संख्या कर्तुं न शक्यत इत्यस्मात्परतः ख. पुस्तकेऽधिको ग्रन्थोऽस्ति स यथा--

५७

४५० श्रीमद्द्वैपायनमुनिप्रणीतम्- [अ० ११२ श्लो० ३-२२]
(गयामाहात्म्यम्)

सिकता वा यथा लोके यथा च दिवि तारकाः । तथा रत्नसुवर्णाद्यैरसंख्यातास्तु दक्षिणाः ॥
नैवेह पूर्वे ये केचिन्न करिष्यन्ति चापरे । प्रशंसन्ति द्विजास्तृप्ता देशे देशे सुपूजिताः ॥ ३
गयं विष्णुवादयस्तुष्टा वरं ब्रूहीति चाब्रुवन् । गयस्तानप्रार्थयामास अभिशप्ताश्च ये पुरा ॥ ४
ब्राह्मणा ते द्विजाः पूता भवन्तु ऋतुपूजिताः*। + गयापुरीति मन्नाम्ना ख्याता ब्रह्मपुरी यथा ॥
एवमस्तु वरं दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधुः सुराः । गयश्च भोगान्संभुज्य विष्णुलोकं परं ययौ ॥ ६
विशालायां विशालोऽभूद्राजाऽपुत्रोऽब्रवीद्विजान् । कथं पुत्रादयो मे स्युर्विशालं चानुवन्द्विजाः ॥ ७
गयायां पिण्डदानेन तव सर्वं भविष्यति । विशालोऽपि गयाशीर्षे पिण्डदः पुत्रवानभूत् ॥ ८
दृष्ट्वाऽऽकाशे सितं रक्तं कृष्णं पुरुषमब्रवीत् । के यूयं तेषु चैवैकः सितः प्रोच विशालकम् ॥ ९
अहं सितस्ते जनक इन्द्रलोकादिहाऽऽगतः । मम पुत्र पिता रक्तो ब्रह्महा पापकृत्तमः ॥ १०
अयं पितामहः कृष्ण ऋषयो येन घातिताः । अवीचिनरकं प्राप्तौ मुक्तौ त्वत्पिण्डदानतः ॥ ११
पितॄन्पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति यन्तोयं त्वया दत्तमरिंदम ॥ १२
तेनास्मद्युगपद्योगो जातो वाक्येन सत्तम । × मुक्तिः कृता त्वया पुत्र व्रजामः स्वर्गमुत्तमम् ॥
एवं पुत्रैः पितॄणां च कर्तव्या मुक्तिरुत्तमा ॥ १३
त्वं च राज्यं चिरं कृत्वा भुक्ता भोगांश्च दुर्लभान् । यज्ञान्सदाक्षिणान्कृत्वा याया विष्णुपुरं ततः ॥
एवं लब्धवरो राजा राज्यं कृत्वा दिवं गतः । प्रेतराजः सह प्रेतैर्गयाश्राद्धाद्दिवं गतः ॥ १५
प्रेतः कश्चिद्विमुक्त्यर्थं वणिजं कं चिदब्रवीत् । मम नाम्ना गयाशीर्षे पिण्डनिर्वापणं कुरु ॥ १६
प्रेतभावविमुक्त्यर्थं त्वं गृहाण धनं मम । तद्धनं सर्वमादाय गयाश्राद्धव्ययं कुरु ॥ १७
धनस्यैतस्य षष्ठांशं तुभ्यं वै दत्तवानहम् । स्वनामानि यथान्यायं सम्यगाख्यातवानहम् ÷ ॥ १८
गत्वा गयां गयाशीर्षे प्रेतराजाय पिण्डकम् । समदाद्वन्धुभिः सार्धं स्वपितृभ्यस्ततो ददौ ॥ १९
प्रेतः प्रेतत्वनिर्मुक्तो वणिक्स्वगृहमागतः । एवं गयस्य शंभोश्च क्षेत्रं विष्णो रवेस्तथा ॥ २०
उपोषितोऽथ गायत्र्यां तीर्थे महानदीस्थिते । गायत्र्याः पुरतः स्नात्वा प्रातः संध्यामुपासयेत् ॥
श्राद्धं सपिण्डकं कृत्वा नयेद्ब्रह्ममयं कुलम् ॥ २१
तीर्थे समुदिते स्नात्वा सावित्र्याः पुरतो नरः । संध्यामुपास्य मध्याह्ने नयेत्कुलशतं दिवम् ॥
पिण्डदानं ततः कुर्यात्पितॄणां मुक्तिकाम्यया ॥ २२

स्थिता गयायामन्नादिपर्वताः पञ्चविंशतिः । प्रशंसन्ति द्विजास्तत्र देशे देशे सुपूजिताः ॥ ३
दानातिशयमालोक्य सर्वे विष्णुवादयः सुराः । संतुष्टा गयराजानं वरान्व्रूहीति चाब्रुवन् ॥ ४
नैव पूर्वं केऽप्यकुर्वन्न करिष्यन्ति चापरे । इति ।
*भवन्तु ऋतुपूजिता इत्यनन्तरं ख पुस्तकेऽतिरिक्ताः कतिपयश्लोकाः सन्ति ते यथा--
गयाश्राद्धविधानाय द्विजा मूर्ताश्चतुर्दश । तेषां वाक्यं प्रकुर्वीत यदि ब्रह्मा स्वयं भवेत् ॥ १
गौतमं काश्यपं कौत्सं कौशिकं कण्वमेव च । भारद्वाजं शौशनसं वात्स्यं पाराशरं तथा ॥ २
हरित्कुमारमाण्डव्यं लोकाक्षिं लोकसंहतम् । वाशिष्ठं च तथाऽऽत्रेयं गोत्राण्येषां चतुर्दश ॥ इति ।
+इदमर्धं नास्ति ख. पुस्तके । ×इदमर्धं न विद्यते ख पुस्तके । ÷इतः परमेकः श्लोकोऽधिकः ख पुस्तके-

[ अ ० ११२ श्लो ० २३-३० ] वायुपुराणम् । ४५१ ( गयामाहात्म्यम् ) प्राचीसरस्वतीतीर्थे स्नात्वा चापि यथाविधि । संध्यामुपास्य सायाह्ने विष्णुलोकं नयेत्पितॄन् ॥ बहुजन्मकृतात्संध्यालोपान्मुक्तस्त्रिसंध्यकृत् ॥ २३ विशालायां लेलिहाने तीर्थे च भरताश्रमे । पादाङ्किते मुण्डपृष्ठे गदाधरसमीपतः ॥ २४ तीर्थे चाऽऽकाशगङ्गायां गिरिकर्णमुखेषु च । स्नातोऽथ पिण्डदो ब्रह्मलोकं कुलशतं नयेत् ॥ २५ देवनद्यां वैतरण्यां स्नातः स्वर्गं नयेत्पितॄन् । स्नातो गोदो वैतरण्यां त्रिःसप्तकुलमुद्धरेत् ॥ २६ सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वैतरण्यां तु नारद । एकविंशतिकुलान्याहुस्तारयेन्नात्र संशयः ॥* २७ + या सा वैतरणी नाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता । सावतीर्णा गयाक्षेत्रे पितॄणां तारणाय वै ॥ २८ × त्रिरात्रोपोषितेनैव तीर्थाभिगमनेन च । अदत्त्वा काञ्चनं गाञ्च दरिद्रो जायते नरः ÷ २९ घृतकुल्या मधुकुल्या देविका च महानदी । शिलायाः संगमो यत्र तत्र प्रोक्ता मधुस्रवा ॥ ३० अयुतं चाश्वमेधानां स्नानकृल्लभते नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कृत्वा पिण्डदानं तथैव च ॥

*संशय इत्यनन्तरं क. पुस्तकटिप्पण्यामधिकं श्लोकद्वयमस्ति तद्यथा—
यमद्वारे महाघोरे या सा वैतरणी नदी । तामहं तर्तुमिच्छामि कृष्णां गां प्रददाम्यहम् ॥ १
अशक्तो यदि वा शक्तो गोप्रदानं करोति यः । देवनद्यां गोप्रदाने श्राद्धदः स्वर्नयेत्पितॄन् ॥इति॥ २

+अयं श्लोको नास्ति ख पुस्तके । × त्रिरात्रौपोषनेनेति श्लोकात्प्राक् क पुस्तकेऽधिकं श्लोकद्वयमस्ति तद्यथा—
गोदावर्यां वैतरण्यां यमुनायां तथैव च । देवनद्यां गोप्रचारे श्राद्धदः स्वर्नयेत्पितॄन् ॥ १
पुष्कारण्यां घृतकुल्यां मधुकुल्यां तथैव च । कोटितीर्थे रुक्मिणीये पिण्डदः स्वर्नयेत्पितॄन् ॥इति॥ २

÷इतः परमेते श्लोकाः ख पुस्तकेऽधिका उपलभ्यन्ते ते यथा—
श्राद्धी कुमारधारायामश्वमेधफलं लभेत् । कुमारमभिगम्याथ नत्वा मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १
स्नात्वा च सोमधारायां सोमलोकं च गच्छति। सस्वर्नं कुञ्जरो वाप्यं स्वर्गैः स्वर्गं नयेत्पितॄन् ॥२
श्रीकृष्णं येऽभ्यर्चयन्ति सुभद्रां बलभद्रकम् । ज्ञानं प्राप्य श्रियं पुत्रान्व्रजन्ति पुरुषोत्तमम् ॥ ३
द्वादशादित्यमभ्यर्च्य सर्वरोगैः प्रमुच्यते । वैश्वानरं समभ्यर्च्य उत्तमां दीप्तिमाप्नुयात् ॥ ४
मन्दारमभिगम्याथ मन्दारेशं प्रपूज्य च । अक्षयं श्रियमाप्नोति महालक्ष्मीं तथा नरः ॥ ५
विद्यां सरस्वतीं नत्वा विद्यापारं गतो भवेत् । अभ्यर्चेन्माधवं ......महदैश्वर्यमाप्नुयात् ॥ ६
नारायणं च वाराहं संपूज्य स्वर्गभारग्भवेत् । क्षेत्रपालं समभ्यर्च्य ग्रहैर्ऋक्षैर्न बाध्यते ॥ ७
गरुडं च समभ्यर्च्य विषवृक्षात्प्रमुच्यते । सिद्धेश्वरं च कालेशं सोमनाथमहेश्वरम् ॥ ८
रुद्रेश्वरं लोकनाथं ब्रह्मेशं च कपर्दिनम् । अष्टौ लिङ्गानि गुह्यानि संपूर्ज्याथ शिवं नयेत् ॥ ९
पिण्डदश्चम्पकारख्ये चम्पकेशं प्रणम्य च । तथैव जम्बुकारख्ये ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ १०
गोकर्णे वायुतीर्थे च तृतीयाख्ये जलाशये । श्राद्धी च पुष्करिण्यां तु ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥११
वैतरण्याश्च तरथं तृतीयास्यो जलाशयः । तदुत्तरश्चक्रसरस्तदग्रे सागरस्तथा ॥ १२
सागरे पिण्डदानेन पितॄणां च परागतिः ॥ इति ॥

४५२ श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्– [अ०११२श्लो०३१-५६] (गयामाहात्म्यम )

कुलानां शतमुद्धृत्य विष्णुलोकं नयेत्पितॄन् × ॥ ३१ दशाश्वमेधिके हंसतीर्थे चामरकण्टके । कोटीतीर्थे रुक्मकुण्डे पिण्डदः स्वनयेत्पितॄन् ॥ ३२ [√वैतरण्यां घृतकुल्यां मधुकुल्यां तथैव च । कोटीतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कोटीश्वरं च यः॥ ३३ कोटिजन्म भवेद्विप्रो धनाढ्यो वेदपारगः। मार्कण्डयेशकोटीशौ नत्वा स्यात्पितृतारकः॥ ३४ रुक्मपारिजातवने पार्वत्या सह शंकरः। रहस्ये संस्थितो रेमे युगानामयुतं पुरा ॥ ३५ मरीचिः फलपुष्पार्थे पारिजातवनं गतः। दृष्ट्वा शंभो महेशेन यत्मात्सुखविवातकः॥ ३६ दुःखी भवेति तद्धीतो मरीचिस्तुष्टुवे शिवम् । तुष्टः प्रोवाच तं शंभुर्वृणीष्व वरमुत्तमम् ॥ ३७ शापाद्भवतु मुक्तिर्मे मरीचिः प्राह शंकरम् । भवद्गेयायां मुक्तिस्ते शिवोक्तः प्रययौ गयाम् ॥ ३८ शिलास्थितस्तपस्तेपे सर्वेषां दुष्करं च यत् । मरीचिरीश्वराच्छप्तः कृष्णत्वमगमत्पुरा ॥ तपसा दारुणेनेह स विप्रः शुक्लतां गतः ॥ ३९ हरिरूचे मरीचिं च वरं वृणु हि पुत्रक । किमलभ्यं त्वयि तुष्टे मरीचिः प्राह माधवम् ॥ ४० हरशापादिविमुक्तोऽहं शिला भवतु पावनी । पितृमुक्तिकरी च स्यात्तथेत्युक्त्वा दिवं गतः॥ ४१ दिवौकसां पुष्करिणीं समासाद्य नरः शुचिः। यत्र दत्तं पितृभ्यस्तु भवत्यक्षयमित्युतः ॥ ४२ तत्र स्नातो दिवं याति स्वशरीरेण मानवः। पाप्मानं प्रजहात्येष जीर्णत्वचमिवोरगः ॥ तत्पङ्कजवनं पुण्यं पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् ॥ ४३ पाण्डुशिला वै तत्राऽऽस्ते श्राद्धं यत्राक्षयं भवेत् । युधिष्ठिरस्तु तस्यां हि श्राद्धं कर्तुं ययौ मुने ॥ तत्र काले पाण्डुनोक्तं मद्वस्ते देहि पिण्डकम् । हस्तं त्यक्त्वा शिलायां च पिण्डदानं चकार सः ॥ शिलायां पिण्डदानेन प्रहृष्टो व्यासन्दनः वरं । ददौ स्वपुत्राय राज्यं कुरु महीतले ॥ ४६ अकण्टकं तु संपूर्णं त्वं मे त्राता हि पुत्रक ॥ ४७ स्वर्गं व्रज शरीरेण भ्रातृभिः परिवारितः । दृष्टमात्रेण संपूर्तानरकस्थान्दिवं नय ॥ ४८ इत्युक्त्वा प्रययौ पाण्डुः शाश्वतं पदमव्ययम् । मतङ्गस्य पदे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ४९ निर्मथ्याग्निं शमीगर्भे विधिविर्विष्णुवादिभिः सह । लेभे तीर्थं तु यज्ञार्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ५० मखसंज्ञं तु तत्तीर्थं पितॄणां मुक्तिदायकम् । स्नात्वा च तर्पणं कृत्वा पिण्डदो मुक्तिमाप्नुयात् ॥ ५१ पितॄन्स्वर्गं नयेन्नत्वा संगमेऽङ्गारकेश्वरौ । गयाकूटे पिण्डदानादश्वमेधफलं लभेत् ॥ ५२ भस्मकूटे भस्मनार्थं नत्वा च तारयेत्पितॄन् । त्यक्तपापो भवेन्मुक्तः संगमे स्नानमाचरेत् ॥ ५३ इष्टिं चक्रेऽश्वमेधाख्यां वशिष्ठो मुनिसत्तमः । इष्टितो निर्गतः शंभुंवरं वृणु वशिष्ठकम् ॥ ५४ प्राहेति तं वशिष्ठोऽपि शिव तुष्टोऽसि मे यदि । वस्तव्यं चात्र देवेश तथेत्युक्त्वा शिवः स्थितः ] ५५ पिण्डदो धेनुकारण्ये कामधेनुपदेषु च । स्नात्वा नत्वाऽथ संपूज्य ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ५६

× इतउत्तरमविस्पष्टश्लोकः ख. पुस्तके वर्तते स यथा-गदाधर दक्षिगो यावतीर्थमधुश्रवाः ।
महानदिङ्गनं च मृतानां स्वर्गकारकम् । √ एतच्चिह्नान्तर्गतग्रन्थस्थानेऽयं श्लोकः ख पुस्तके
स यथा-
वशिष्ठस्याऽऽश्रमं गत्वा वाजपेयफलं लभेत् । वशिष्ठेशं नमस्कृत्य तत्कुण्डे पिण्डदो भवेत् ॥ इति ।

[अ०११२श्लो०५७-६८] वायुपुराणम् । ४५३

( गयामाहात्म्यम )

कर्दमाले गयानाभौ मुण्डपृष्ठसमीपतः । स्नात्वा श्राद्धादिकं कृत्वा पितृणामनृणो भवेत् *॥ ५७
फल्गुचण्डीश्मशानाक्षी मङ्गलाद्याः समर्चयेत् । गयायां च वृषोत्सर्गात्त्रिःसप्तकुलमुद्धरेत् ॥ ५८
यत्र यत्र स्थिता देवा ऋषयोऽपि जितेन्द्रियाः ॥ ५९
आद्यं गदाधरं ध्यायञ्श्राद्धपिण्डादिदानतः । कुलानां शतमुद्धृत्य ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ६०
गयागजो गयादित्यो गायत्री च गदाधरः । गया गयासुरश्चैव षड्गया मुक्तिदायिकाः ॥ ६१
गयाख्यानमिदं पुण्यं यः पठेत्सततं नरः । शृणुयाच्छ्रद्धया यस्तु स याति परमां गतिम् ॥+ ६१
[ × पाठयेद्वा गयाख्यानं विप्रेभ्यः पुण्यकृन्नरः । गयाश्राद्धं कृतं तेन कृतं तेन सुनिश्चितम् ॥ ६२
गयाया महिमानं च अभ्यसेद्यः समाहितः । तेनेष्टं राजसूयेन अश्वमेधेन नारद । ६३
यः लिखेद्वा लेखयेद्वाऽपि पूजयेद्वाऽपि पुस्तकम् । तस्य गेहे स्थिरा लक्ष्मीः सुप्रसन्ना भविष्यति ॥
उपाख्यानमिदं पुण्यं गृहे तिष्ठति पुस्तकम् । सर्पाग्निश्चौरजनितं भयं तत्र न विद्यते ॥ ६५
श्राद्धकाले पठेद्यस्तु गयामाहात्म्यमुत्तमम् । विधिहीनं तु तत्सर्वं पितृणां तु गयासमम् ॥ ६६
यानि तीर्थानि त्रैलोक्ये तानि दृष्टानि तत्र वै । येन ज्ञातं गयाख्याने श्रुतं वा पठितं मुने ॥ ६७

सूत उवाच--
सनत्कुमारो मुनिपुङ्गवाय पुण्यां कथां चाथ निवेद्य भक्त्या ॥
स्वमाश्रमं पुण्यवनैरुपेतं विसृज्य संगतिगुरुं जगाम ॥ ६८

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते उपसंहारपादे गयामात्म्य नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥११२॥
उपसंहारपादः समाप्तः ।
आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्काः-१०,९९१
समाप्तं चेदं वायुपुराणम् ।

* एतदग्रेऽधिकं श्लोकद्वयं वर्तते ख. पुस्तके तद्यथा—
मुण्डपृष्ठां नमेद्देवीं क्षेत्रपालादिसंयुताम् । पूजयित्वाऽभयं तस्माद्विषरोगादिनाशिनीम् ॥ १
कामपीठिं च कामाक्षां(क्षी) पूजयेत्कामरूपिणीम् । सर्वसौभाग्यकामो हि देवीं विन्ध्यनिवासिनीम्॥इति।२
* इत आरभ्य न विद्यत इत्यन्तं पाठव्यत्यासः ख पुस्तके । ÷एतच्चिह्नान्तर्गतग्रन्थः ख. पुस्तके न ।
× एतदर्धस्थानेऽयं पाठः ख. पुस्तके—पठेद्वा पाठयेद्वाऽपि पूजयेद्वाऽपि पुस्तकम् । इति ।

इस पृष्ठ की सामग्री अत्यधिक धुंधली, रंग उड़ी हुई (faded) और अस्पष्ट होने के कारण पठनीय नहीं है। कृपया बेहतर गुणवत्ता और स्पष्ट रिज़ॉल्यूशन वाली छवि प्रदान करें।

(इस पृष्ठ पर कोई पाठ/सामग्री उपलब्ध नहीं है / यह पृष्ठ सादा है)

इस पृष्ठ पर कोई पाठ (टेक्स्ट) उपलब्ध नहीं है। यह एक रिक्त पृष्ठ (ब्लैंक पेज) है।