वायु पुराण

[अ० २९-३० श्लो० ३१-४९।१-२] वायुपुराणम् । ८७

( दक्षशापवर्णनम् ) अग्निः सोऽवभृथो ज्ञेयः सम्यक्प्राप्याप्सु हूयते । हृच्छयस्तत्सुतो ह्यग्निर्जठरे यो नृणां स्थितः ॥ ३१
मन्युमाञ्जाठरस्याग्नेर्विद्वान्नाभिः सुतः स्मृतः । परस्परोच्छ्रितः सोऽग्निर्भूतानीह विमूर्द्धहान् ॥ ३२
पुत्रः सोऽग्नेर्मन्युमतो घोरः संवर्तकः स्मृतः । पिबन्नपः स वसति समुद्रे वडवामुखः ॥ ३३
समुद्रवासिनः पुत्रः सहरक्षो विभाव्यते । सहरक्षसुतः क्षामो गृहाणि स दहेन्नृणाम् ॥ ३४
क्रव्यादोऽग्निः सुतस्तस्य पुरुषानात्ति यो मृतान् । इत्येते पावकस्याग्नेः पुत्रा ह्येवं प्रकीर्तिताः ॥ ३५
ततः शुचेस्तु यैः सौरैर्गन्धर्वैरसुरावृतैः । मथितो यस्त्वरण्यां वै सोऽग्निराग्निः समिध्यते ॥ ३६
आयुर्नामाऽथ भगवान्पशौ यस्तु प्रणीयते । आयुषो महिमान्पुत्रः स शावान्नामतः सुतः ॥ ३७
पाकयज्ञेष्वभिमानी सोऽग्निस्तु सवनः स्मृतः । पुत्रश्च सवनस्याग्नेरद्भुतः स महाशयाः ॥ ३८
विविचिश्चाद्भुतस्यापि पुत्रोऽग्नेः स महान्स्मृतः । प्रायश्चित्तेऽथ भीमानां हुतं भुङ्क्तेः हविः सदा ॥ ३९
विविचेस्तु सुतो ह्यर्को योऽग्निस्तस्य सुतास्त्विमे । अनीकवान्वामृजवांश्च रक्षोहा पितृकृत्तथा ॥ ४०
सुरभिर्वसुरत्नादौ प्रविष्टो यश्च रुक्मवान् ॥ ४१
शुचेरग्नेः प्रजा ह्येषा वह्नयस्तु चतुर्दश । इत्येते वह्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेऽध्वरेषु ये ॥ ४२
आदिसर्गे ह्यतीता वै यामैः सह सुरोत्तमैः । स्वायंभुवेऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेऽभिमानिनः ॥ ४३
एते विहरणीयास्तु चेतनाचेतनेष्विह । स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्द्यव्यवहानाः ॥
काम्यनैमित्तिकाजस्रेष्वेते कर्मस्ववस्थिताः । पूर्वमन्वन्तरेऽतीते शुक्लैर्यामैः सुतैः सह ॥ ४४
देवैर्महात्मभिः पुण्यैः प्रथमस्थान्तरे मनोः ॥ ४५
इत्येतानि मयोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह । तैरेव तु प्रसंख्यातमतीतानागतेष्वपि ॥
मन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम् । सर्वे तपस्विनो ह्येते सर्वे ह्यवभृथास्तथा ॥
प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः ॥ ४६
स्वारोचिषादिषु ज्ञेयाः सावर्ण्यान्तेषु सप्तसु । मन्वन्तरेषु सर्वेषु नानारूपप्रयोजनैः ॥ ४७
वर्तन्ते वर्तमानैश्च देवैरिह सहाग्नयः । अनागतैः सुरैः सार्धं वर्तन्तेऽनागताग्नयः ॥ ४८
इत्येष विनियोऽग्नीनां मया प्रोक्तो यथातथम् । विस्तरेणाऽऽनुपूर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते ततः ॥ ४९

॥ इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्तेऽग्निवंशवर्णनं नामोनत्रिंशोऽध्यायः ॥ २९ ॥
आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्काः-२१२६

अथ द्वादशोऽध्यायः ।
दक्षशापवर्णम् ।

सूत उवाच--
ब्रह्मणः सृजतः पुत्रान्पूर्वे स्वायंभुवेऽन्तरे । अभ्यांसि जज्ञिरे तानि मनुष्यासुरदेवताः ॥ १
पितृत्वन्मन्यमानस्य जज्ञिरे पितरोऽस्य वै । तेषां निसर्गः प्रागुक्तो विस्तरस्तस्य वक्ष्यते ॥ २