भारतकोश
वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Vedantasara by Sadananda Yogindra

सदानन्द योगीन्द्र द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास · खेमराज श्रीकृष्णदास · 1940 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished145 पृष्ठ

पृष्ठ 125, कुल 145 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 125

संस्कृतटीका-भाषाटीकासमेत । ( १२५ ) तत्समाधिद्वयं जीवन्मुक्तस्यैव भवति नान्यस्येति मनसि नि- धाय प्रथमं जीवन्मुक्तस्य स्वरूपं प्रतिपादयितुं प्रतिजानीते । अथेति । तस्य लक्षणमाह । जीवन्मुक्तो नामेत्यादिना ब्रह्मनि- ष्ठ इत्यंतेन । जीवन्मुक्तो नामेति । अत्राखिलबंधरहितो ब्रह्म- निष्ठो जीवन्मुक्त इति । तस्य लक्षणं जीवतः पुरुषस्य हि कर्तृत्वभोक्तृत्वसुखदुःखलक्षणोऽखिलो यः चित्तधर्मः स क्ले- शरूपत्वाद्बंधो भवति तेन रहितः परित्यक्तबंधनः ब्रह्मणि निष्ठा तदेकपरता यस्य स ब्रह्मनिष्ठः जीवन्मुक्त इत्यर्थः । सकलबं- धराहित्ये हेतुमाह । स्वस्वरूपेति । गुरुश्रुतिस्वानुभवैर्ब्रह्मा- त्मैकत्वविज्ञानेन मूलाज्ञानतत्कार्यसंचितकर्म्मादीनामपि बा- धितत्वात्सर्वसंशयाः क्षीयंते इति। तथा च श्रुतिः “भिद्यते हृ- दयग्रंथिश्चिद्यंते सर्वसंशयाः। क्षीयंते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृ- ष्टे परावरे” इति ॥ ९६ ॥ ( भा०टी० ) अब जीवन्मुक्तका लक्षण निरुपण करते हैं। जो पुरुष अखण्ड चैतन्यस्वरूप ब्रह्मज्ञान होनेके अनन्तर अज्ञानका नाश होनेसे सर्वव्यापी चैतन्यस्वरूप ब्रह्मका सा- क्षात्कार करके अज्ञान और अज्ञानके कार्य,इकठे कियेहुये पाप,पुण्य,संशय, और भ्रमादिको दूर करके संसार बन्धनसे विमुक्त होकर ब्रह्मनिष्ठ होता है उसको जीवन्मुक्त कहते हैं। इसका प्रमाण श्रुतिसेभी जाना जाता है-“सर्वश्रेष्ठ परब्रह्मका साक्षात्कार होनेसे हृदयका भ्रम नष्ट होता है। सम्पूर्ण संशय