वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

तृतीयोऽङ्कः ( ततः प्रविशति विकृतवेषा राक्षसी । ) राक्षसी-- ( विकृतं विहस्य । सपरितोषम् । ) हदमाणुशमंशशोणिएहि कुम्भणहश्शं वसाहि शञ्चिदम् । अणिश अ पिवामि शोणिअं वलिशशदं शमले हुवीअदु ॥ १ ॥ ( नृत्यन्ती सपरितोषम् । ) जइ सिन्धुलावहट्टिअहे विअ दिअहे दिअहे शमलकम्म पडिवज्जई अज्जुणो तदो पज्जत्तभलिदकोट्ठागाले मंशशोणि- एहि मे गेहे हुविअदि । ( परिक्रम्य दिशोऽवलोक्य । ) अह कहिं वखु गदे मे लुहिलप्पिए हुवि अदि । होदु । शद्दाविश्शं दाव । अले लुहिलप्पिआ लुहिलप्पिआ, इदो एहि । ( हतमानुषमांसशोणितैः कुम्भसहस्रं वसाभिः सञ्चितम् । स्वान्ते धूतमले रजोविरहिते यो योगिनः क्रीडति ! ध्यानाद्यस्य जनः प्रयाति जलधेर्लोकस्य पारं परम् । त्रैलोक्यं सविकासमासितमिदं यस्मिन्नमस्यामि तं देवेशं बुधराघवस्य तनयोऽहं मैथिलः कोविदः ॥ १ ॥ विकृतवेषा = विकृतः दर्शनानर्हः वेषः यस्याः सा । अन्वय- हतमानुषमांसशोणितैः, वसाभिः ( च ), कुम्भसहस्रम्, सञ्चितम्, रुधिरम्, अनिशम् पिवामि च, समरः, वर्षशतम् भवतु ॥ १ ॥ अर्जुनेन जयद्रथस्य वधस्य दिवसे महासङ्ग्रामकरणाद बहूनां विनाशात् प्रभूत- मांसशोणितैः व्याप्ता मेदिनी जाता । अतः तत्रत्या राक्षसी तैः मांसशोणितैः प्रस- न्नाह- हतमानुषेति । हतमानुषमांसशोणितैः = युद्धे मृतमनुष्यस्य पललरुधिरैः, वसाभिः = मेदोभिः, च, क्वचिच्चेन विनाऽपि समुच्चयप्रतीतिः । कुम्भसहस्रम् = सहस्रसङ्ख्याकघटाः ( इसके अनन्तर विकृतवेश में राक्षसी का प्रवेश ) राक्षसी- ( भद्दे ढंग से हँसक (सन्तोष के साथ ) मैं रणस्थलो बीच मरे हुए वीरों के मांस, रक्त तथा चर्बियों से हजारों घड़े भर कर रख दी हूँ और प्रतिदिन रुधिरपान करती हूँ । इसी तरह सैकड़ों वर्षों तक युद्ध होता रहे ॥ १ ॥ ( नाचती हुई सन्तोषपूर्वक ) यदि जयद्रथवध के दिन की भाँति प्रतिदिन अर्जुन संग्राम करते रहें तो मांस और रक्तों से मेरे घर के कोठे अटरियाँ सब पूर्ण हो जायँ-