वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 118, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिडिम्बादेव्याः संविधानेन प्रनष्टं मे जन्मदारिद्र्यम् ।) राक्षसी—लुहिलप्पिआ, केलिशे शामिणीए शंविहाणए किदे । (रुधिर- प्रिय, कीदृश स्वामिन्या संविधातं कृतम् ।) राक्षसः—वशागन्धे, आणत्ते क्खु हग्गे शामिणीए हिडिम्बादेवीए जह लुहिलप्पिआ, अज्जप्पहुदि तुए अज्जउत्तभीमशेणश्श पिट्ठदोऽगुपिट्ठं शमले आहिण्डिदव्वं त्ति । ता तश्श अणुमग्गगामिणो हअमाणुशशोणिअणइदप्प- णट्ठबुभुक्खापिवाशश्श इव एव मे शग्गलोआ हुविअदि । तुमं वि वीशद्धा भविअ लुहिलवशांहि कुम्भशहश्शं शञ्चेहि । (वसागन्धे, आज्ञप्तः खल्वहं स्वामिन्या हिडिम्बादेव्या यथा रुधिरप्रिय, अद्यप्रभृति त्वया आर्यपुत्रभीमसेनस्य पृष्ठतोऽनुपृष्ठं समर आहिण्डितव्यमिति । तत्तस्यानुमार्गगामिनो हतमानुषशोणितनदी- दर्शनप्रनष्टबुभुक्षापिपासस्येहैव मे स्वर्गलोको भविष्यति । त्वमपि विस्रब्धा भूत्वा रुधिरवसाभिः कुम्भसहस्रं सञ्चिनु । राक्षसी-लुहिलप्पिआ, किं णिमित्तं कुमालभीमशेणश्श पिट्ठदो आहि- ण्डीअदि । (रुधिरप्रिय, किन्निमित्तं कुमारभीमसेनस्य पृष्ठत आहिण्ड्यते ।) पृष्ठं भ्रमितव्यमित्याकारनियोगेन, मे=मम जन्मदारिद्र्य' प्रनष्टम्येत्यन्वय. । तेन विनाऽपि समुच्चयप्रतीतेः संविधानेनेत्यत्र चकारस्याप्रयोगः । किमाज्ञप्त इत्याह-रुधिरप्रियेति । कीदृशं = किमाकारकम्, स्वामिन्या=हिडि- म्बादेव्या, सविधानं = नियोगः । पृष्ठतः = पृष्ठस्य, अनुपृष्ठं = पश्चात् । आहिण्डितव्यम् = भ्रमितव्यम् । हतेति- हतमानुषशोणितस्य या नदी तस्या दर्शनेन प्रनष्टं बुभुक्षापिपासे यस्य तस्य, स्वर्ग- लोकः = स्वर्गसदृशो लोकः । विस्रब्धा = विश्वस्ता निश्चिन्तेति यावत् । जन्म के साथ की दरिद्रता दूर हो गयी ? राक्षसी-ऐ शोणितरसरसिक, भर्तृणी हिडिम्बा किस तरह का उपाय बतलाई । राक्षस-अरी वसागन्धे, आज स्वामिनी हिडिम्बा देवी ने बड़े प्रेम के साथ मुझे बुलाकर आज्ञा दी है—'ए रुधिरप्रिय, आज से तू आर्यपुत्र भीमसेन के पीछे-पीछे रणक्षेत्र में भ्रमण करना !' अब उनका अनुसरण करते हुए समर में मृत मनुष्यों के रक्त की नदी के देखने मात्र से मेरी बुभुक्षा तथा तृषा शान्त हो जाने से मेरे लिए यहीं स्वर्ग हो गया है । तू भी निर्भीक बनकर रक्त तथा चबियों से हजारों घड़े पूरा कर ले । राक्षस-रुधिरप्रिय किसलिए कुमार भीमसेन के पीछे-पीछे घूमते हो । ७ दे०