वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 119, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ें९८ | वेणीसंहारं नाटकं
राक्षसः—वशागन्धे, तेण हि शामिणा विओदलेण दुश्शाशणश्श लुहिलं पाढुं पडिण्णादम्। तं च अम्हेहि लक्खशेहि अणुप्पविशिअ पादव्वम्। (वसागन्धे, तेन हि स्वामिना वृकोदरेण दुःशासनस्य रुधिरं पातुं प्रतिज्ञातम्। तच्चा- स्माभी राक्षसैनुप्रविश्य पातव्यम् । ) राक्षसी—( सहर्षम् । ) शाहु शामिणीए, शाहु । शुसंविहाणे मे भत्ता किदे । ( साधु स्वामिनि, साधु । सुसविधानो मे भर्ता कृतः । ) ( नेपथ्ये महान्कलकलः । ) राक्षसी—( आकर्ण्य, ससम्भ्रमम् । ) अले लुहिलप्पिआ, किं णु वखु एशे महन्ते कलअले शुणीअदि । ( अरे रुधिरप्रिय किं नु खल्वेष महान्कलकलः श्रूयते । ) राक्षसः—( दृष्ट्वा । ) वशागन्धे, एशे वखु धिट्ठज्जुम्मेण दोणे केशेषु आकट्टिअ अशिवत्तेण वावादीअदि । ( वसागन्धे, एष खलु धृष्टद्युम्नेन द्रोणः केशेष्वाकृष्यासिपत्रेण व्यापाद्यते । )
वृकोदरेण = भीमेन, दुःशासनस्य = दुर्योधनानुजस्य 'रुधिर, पातुम्, प्रतिज्ञा- तम्, द्रौपदीकेशाकर्षणसमये यत्प्रतिज्ञातन्तत्साम्प्रतं पूरणीयमिति भावः । राक्षसै- रिति । रुधिरपानं मदीयं राक्षसाकर्म, अतः भीमसेनस्य शरीरेनुप्रविश्य पातव्य- मिति भावः । सुसंविधानः = सुशोभनं संविधानं यस्य सः । धृष्टद्युम्नेन त्यक्तशस्त्रस्य पराक्रमिरो द्रोणाचार्यस्य वधान्महान् कोलाहलो जात इत्याह—महान् कलकलः श्रूयत इति । धृष्टद्युम्नेन = द्रुपदपुत्रेण, केशेषु = कचेषु, आकृष्य = गृहीत्वा, एप = विख्यातः,
राक्षस—अयि वसागन्धे, उस स्वामी भीमसेन ने दुःशासन के हृदय का रक्तपान करने की प्रतिज्ञा की है। उसे हम राक्षस लोग उनके भीतर प्रवेश कर भली-भाँति पीयेंगे। राक्षसी—( प्रसन्नतापूर्वक ) धन्य ! स्वामिनि !! धन्य !!! आपने मेरे प्राणनाथ को अच्छा उपदेश दिया। ( नेपथ्य में तुमुलध्वनि होती है, दोनों सुनते हैं ) राक्षसी—(सुनकर उद्विग्नता के साथ) अरे रक्तप्रेमी, यह कैसी तुमुलध्वनि श्रुतिगोचर हो रही है ? राक्षस—यह आचार्य द्रोण केश खींचकर धृष्टद्युम्न के द्वारा खड्ग से मारे जा रहे हैं ।