भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 126, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 126

तृतीयाेऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् १०५

सेनानाथे स्थितेऽस्मिन्मम पितरि गुरौ सर्वधन्वीश्वराणाम् !
कर्णांलं सम्भ्रमेण व्रज कृप समरं मुञ्च हार्दिव्यशङ्कां
ताते चापद्वितीये वहति रणधुरां को भयस्यावकाशः ॥ ७ ॥
( नेपथ्ये । )
कुतोऽद्यापि ते तातः ।
अश्वत्थामा-( श्रुत्वा । ) किं ब्रूथ-'कुतोऽद्यापि ते तातः' इति ।
( सरोपम् ) आः क्षुद्राः भीरवः, कथमेवं प्रलपतां वः सहस्रधा न दीर्णमनया
जिह्वया ।
.मम, पितरि = जनके द्रोणे, सेनानाथे = सैन्यपतौ स्थिते सति, हे कर्ण = राधेय,
सम्भ्रमेण = उद्वेगेन, अलम् = व्यर्थम्, हे कृप, समरं, व्रज = गच्छ, हार्दिक्यशङ्का =
हृदयजातसन्देहं, मुञ्च = त्यज, रणधुरां = सङ्ग्रामस्य भारं, वहति = धारयति, शतृ-
प्रत्ययान्तामदम्, चापद्वितीये = गृहीतचापे, ताते = पितरि द्रोणे सति, भयस्य = भीतेः,
कोऽवकाशः । भयस्य न सम्भावनेति भावः । अत्र, और्वायमाणे इत्यत्रोपमालङ्कारः ।
चतुर्थचरणे काव्यलिङ्गम् । स्रग्धरा छन्दः ॥ ७ ॥
नेपथ्ये = जवनिकान्तर्भूमी ।
कुत इति-तव तातो मृत इति भावः । वः = युष्माकम्, एवम् = कुतोऽद्यापि
ते तात इति, प्रलपतां = कथयताम् अनया, जिह्वया - रसनया, कथं, न, सहस्रधा =
सहस्रकृत्व , दीर्णम् = विदीर्णम् ।
की भाँति अपनी ज्वाला से सन्तप्त करते हुए, सेनानायक के पद पर स्थित; सब धनुर्धारियों में
श्रेष्ठ मेरे पिता [ द्रोणाचार्य ] की उपस्थिति में अब अधिक भय की कोई आवश्यकता नहीं।
ऐ कर्ण, सङ्ग्राम में जाइये । ऐ कृपाचार्य, किसी प्रकार का सन्देह न कीजिए । धनुष
के साथ मेरे पिता के हाथ में जब तक रण का भार है तब तक भय के लिए अवसर ही कहाँ
हो सकता है ? ॥ ७ ॥
( नेपथ्य में )
आज तुम्हारे पिता कहाँ ?
अश्वत्थामा-( सुनकर ) क्या कहते हो-'आज तुम्हारे पिता कहाँ ?' ( क्रुद्ध होकर )
अरे नीच कायरपुरुषो ! इस जिह्वा से इस प्रकार की वाणी निकालते हुए तुम लोगों की जिह्वा
असंख्य टुकड़े होकर क्यों नहीं गिर जातीं ? (क्योंकि)-