वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
DevanagariHindipublished355 पृष्ठ
पृष्ठ 140, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 140
तृतीयोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाशद्वयोपेतम् ११९ भो भो राजानः कथमिव भवन्तः सर्वे गुरोर्भारद्वाजस्य परिभवममुना नृशंसेन प्रयुक्तमुपेक्षन्ते । अश्वत्थामा — ( आकर्ण्य, शनैः शनैः शस्त्रं स्पृशन् ) किं गुरोर्भारद्वाजस्य परिभवः । ( पुनर्नेपथ्ये । ) आचार्यस्य त्रिभुवनगुरोर्न्यस्तशस्त्रस्य शोकाद् द्रोणस्याजौ नयनसलिलक्षालिताद्राननस्य । मौलौ पाणिं पलितधवले न्यस्य कृत्वा नृशंसं धृष्टद्युम्नः स्वशिविरमयं याति सर्वे सहध्वम् ॥ २० ॥ सर्वे = राजानः, गुरोः, भारद्वाजस्य = भरद्वाजकुलोत्पन्नस्य, परिभवं = मृत्युम्, अमुना=धृष्टद्युम्नेन, नृशंसेन=घातुकेन; प्रयुक्तम्=सम्पादितम्, उपेक्षन्ते=तिरस्कुर्वन्ति ।
- शस्त्रम् = चायुधम् स्पृशन्, परिभवः मृत्युरित्यर्थः । अन्वयः-आजौ, न्यस्तशस्त्रस्य, त्रिभुवनगुरोः, शोकात् , नयनसलिलक्षालिता- र्द्राननस्य, आचार्यस्य, द्रोणस्य, पलितधवले, मौलौ, पाणिम्, न्यस्य, नृशंसम्, कृत्वा, अयम् धृष्टद्युम्नः, स्वशिविरम्, याति, ( तत् ) सर्वे, सहध्वम् ॥ २० ॥ आततायी धृष्टद्युम्नो याति परं कोऽपि किमपि न कथयतीत्याह-आचार्यस्येति । आजौ=संग्रामे, न्यस्तशस्त्रस्य = त्यक्तास्त्रस्य, त्रिभुवनगुरोः=त्रैलोक्यश्रेष्ठस्य, शोकात्, नयनसलिलक्षालिताद्राननस्य=नयनसलिलेन करणभूतेन क्षालितम् आर्द्राननं येन तस्य, आचार्यस्य, द्रोणस्य, पलितधवले = जरया शुक्लकेशेन स्वच्छे, मौलौ = मस्तके, पाणि = हस्तम्, न्यस्य = संस्थाप्य, नृशंसं = हननम्, कृत्वा, अयं धृष्टद्युम्नः = द्रुपदपुत्रः, स्वशिविरं = स्वसैन्यनिवासस्थानम्, तदित्यध्याहारः । सर्वे = अरे राजाओं, क्षत्रियवंश के आचार्य भरद्वाजकुलोत्पन्न श्रीसम्पन्न द्रोणाचार्य जी के इस अनुचित वध को ( केशकर्षणपूर्वक वध को ) जो इस हत्यारे धृष्टद्युम्न के द्वारा किया गया है, किस प्रकार आप लोग उपेक्षा कर रहे हैं ? अश्वत्थामा-(सुनकर क्रोध के आवेश में होकर धीरे-धीरे शस्त्र का स्पर्श करता हुआ) क्यों, क्या आचार्य द्रोण का वध ? ( फिर नेपथ्य में ) पुत्रशोक के कारण निरस्त्र, त्रिलोक के उपाध्याय आचार्य द्रोण के, जिनका मुखमण्डल अश्रुजल से प्रक्षालित होकर भीग गया था, बुढ़ापे से धवलित केशयुक्त शिर पर हाथ लगा कर यह धृष्टद्युम्न क्रूरकर्म करके अपने शिविर (पड़ाव) को चला जा रहा है और तुम लोग देख रहे हो ॥ २० ॥