भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 146, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 146

तृतीयाेऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाशद्वयोपेतम् १२५ कृतं यद्रामेण श्रुतिमुपगतं तन्न भवताम् । किमद्याश्वत्थामा तदरिरुधिरासारविघसं न कर्म क्रोधान्धः प्रभवति विधातुं रणमुखे ॥ २५ ॥ सूत ! गच्छ त्वं सर्वोपकरणैः साङ्ग्रामिकैः सर्वायुधैरुपेतं महाधवलक्षणं नामास्मत्स्यन्दनमुपनय । सूतः-यदाज्ञापयति कुमारः ( इति निष्क्रान्तः । ) पितुः = परशुरामस्य पितुः जमदग्नेः, मूर्ध्नि-उत्तमाङ्गे स्पृष्टेः हैहयवंशजेति- शेषः । ज्वलदनलभास्वत्परशुना=ज्वलन् योऽनलः अग्निः स इव परशुः तेन, करणेन, रामेण=परशुरामेण यत्, कृतम्, तत् भवताम् = क्षत्रियाणाम्, श्रुतिम् = कर्णम्, न, उपगतम्=प्राप्तम्, किम् । क्रोधान्धः=कोपनः, अश्वत्थामा=द्रोणपुत्रः, सद्यः, अरिरु- धिरासारविघसं = अरीणां रुधिरस्य य आसारः धारासंपातः महावृष्टिरित्यर्थः स विघस इव भोजनशेषसदृशः तृप्तिकरः, तत् कर्म = सर्वक्षत्रियहननरूपम्, रणमुखे = प्रधानसङ्ग्रामे, विधातुम् = कर्तुम् किं न, प्रभवति । परशुरामेण पितृविनाशेन यथा सर्वक्षत्रियवधः कृतः तथाऽहमपि पितृविनाशेन सर्व्वां पाण्डवचमूं वधं करि- ष्यामीत्यर्थः । शिखरिणी छन्दः ॥ २५ ॥ साङ्ग्रामिकः=सङ्ग्रामे साधुः । स्यन्दनम् = रथम् । कुछ कर डाला है वह आप लोगों को श्रुतिगोचर नहीं हुआ है क्या ? अर्थात् सुन ही चुके होंगे । आज क्या वह अश्वत्थामा क्रोध के आवेश में होकर समरस्थली में उन शत्रुओं के रक्तधार से तर्पणरूप कार्यसम्पादन करने में समर्थ नहीं हो सकता ! अर्थात् अवश्य समर्थ हो सकता है ॥ २५ ॥ ऐ सूत, जाओ युद्धसम्बन्धी सभी सामग्रियों से युक्त 'महाधवलक्षण' नामक मेरा रथ लाओ । सूत-जो कुमार की आज्ञा । ( चला जाता है । ) हुआ । इनके पिता ने कामधेनु के प्रसाद से उसका राजोचित सत्कार किया । आश्चर्य चकित होकर सहस्रबाहु ने इस प्रकार के ऐश्वर्य्य का कारण पूछा, उन्होंने कामधेनु को बतलाया । उसने कामधेनु को लेना चाहा परन्तु ऋषि ने नहीं दिया, अत एव उस राज ने उनका वध कर डाला । उस समय परशुराम आश्रम में नहीं थे । उनकी माता रेणुका ने २१ बार छाती पीट कर उन्हें बुलाया था अतः उन्होंने २१ बार क्षत्रियों के नाश की प्रतिज्ञा करके हैहयवंश के क्षत्रियों का वध किया था ।