वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

१४६ वेणीसंहारं नाटकं कर्णः—( खड्गमुद्यम्य ।) अरे वाचाट, ब्राह्मणाधम, अयं न भवति। राजन्, मुञ्च मुञ्च । न खल्वहं वारयितव्यः । ( हन्तुमिच्छति । ) ( दुर्योधन-कृपौ निवारयतः । ) दुर्योधनः—कर्ण, गुरुपुत्र, कोऽयमद्य युवयोर्व्यामोहः । कृपः—वत्स, अन्यदेव प्रस्तुतमन्यत्रावेग इति कोयं व्यामोहः । स्वबलव्यसनं चेदमस्मिन्काले राजकुलस्यास्य युष्मत्त एव भवतीति वामः पन्थाः । अश्वत्थामा—मातुल, न लभ्यतेऽस्य कटुप्रलापिनो रथकारकुलकलङ्कस्य दर्पः शातयितुम् । कृपः—वत्स, अकालः खलु स्वबलप्रधानविरोधस्य । अश्वत्थामा—मातुल, यद्येवम् । युवयोः = कर्णाश्वत्थाम्नोः, व्यामोहः = विवेकशून्यता विचित्ततेत्यर्थः । प्रस्तुतं = प्रस्तावविषयः करणीयमित्यर्थः । साम्प्रतं द्रुपदसुतो वध्य इति भावः । चेत् = यदि, स्वबलव्यसनं = स्वसेनयोः व्यसने क्रोधजन्यपरस्परविद्वेष., अस्य = धार्तराष्ट्रस्य, युष्मत्तः = भवद्गद्यः, वामः = अनिष्टः पन्थाः मार्गः, भवति, इति, अस्य राजकुलस्य विनाशकारणं भवानेव स्यादिति भावः । न लभ्यते—अस्य दर्प इत्यनेनान्वयः । स्वबलप्रधानविरोधस्य = स्वसेनाप्रमुखयोविद्वेषस्य, अकालः = असमयः । एवं—साम्प्रतं विरोधस्यायुक्तत्वे । कर्ण—( तलवार उठाकर ) अरे बकवादी, ब्राह्मणनीच ! अब यह नहीं रहेगा । राजन् छोड़ दीजिए, छोड़ दीजिए । मुझे न रोकिए । ( मारना चाहता है ) दुर्योधन—कर्ण और उपाध्यायपुत्र ! आज आपलोगों को यह क्या हो गया है ? कृप—वत्स ! क्या करना है, और क्या करने लग गए, यह कैसी मूर्खता है ? ऐसे समय में इस राजवंश पर, इनकी शक्ति पर यह वज्रप्रहार आप लोगों से हो रहा है, यह तो विपरीत मार्ग है । अश्वत्थामा—मामा ! क्रूरभाषी इस रथकार कुलङ्गार का अभिमान चूर करने को अवसर न प्राप्त होगा ? कृप—वत्स ! यह सेनानायकों के विरोध का समय नहीं । अश्वत्थामा—मामा ! यदि यह बात है तो फिर—