भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 168, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 168

तृतीयोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाशद्वयोपेतम् १४७ अयं पापो यावन्न निधनमुपेयादरिशरैः परित्यक्तं तावत्प्रियमपि मयास्त्रं रणमुखे । बलानां नाथेऽस्मिन्परिकुपितभीमार्जुनभये समुत्पन्ने राजा प्रियसखबलं वेत्तु समरे ॥ ४५ ॥ ( इति खड्गमुत्सृजति । ) कर्णः — ( विहस्य ) कुलक्रमागतमेवैतद्द्वाहशां यदस्त्रपरित्यागो नाम । अश्वत्थामा — ननु रे अपरित्यक्तमपि भवादृशैरायुधं चिरपरित्यक्तमेव निष्फलत्वात् । कर्णः — अरे मूढ, अन्वयः — यावत्, अरिशरैः, पापः, अयम्, निधनम् न, उपेयात् तावत् मया, रणमुखे, प्रियम्, अपि, अस्त्रम् परित्यक्तं, बलानाम्, नाथे, अस्मिन्, (सति) समरे, परिकुपितभीमार्जुनभये, समुत्पन्ने, (सति) राजा, प्रियसखबलम्, वेत्तु ॥ ४५ ॥ कर्णवधपर्यन्तमस्माभिः शस्त्रं परित्यक्तमित्याह-अयमिति । यावत् अरिशरैः = शत्रुबाणैः पापः=पापवान् अयं = कर्णः, निधनं = मरणम्, न उपेयात् = प्राप्नुयात् तावत्, मया = अश्वत्थाम्ना, रणमुखे = सङ्ग्राममध्ये, प्रियम् अपि अस्त्रम्=आयुधम्, परित्यक्तम्, बलानां = सेनानाम् नाथे = अधिपतौ, अस्मिन् = कर्णे सति, समरे=संग्रामे परिकुपितभीमार्जुनभये = परिकुपितौ यौ भीमार्जुनौ ताभ्यां भये, समुत्पन्ने=जाते सति, राजा, प्रियसखबलं = प्रियमित्रौजसम्, वेत्तु = जानातु । कीदृशो मम सखा बलवानिति जानात्विति भावः । शिखरिणीच्छन्दः ॥ ४५ ॥ कुलेति — यथा ते पित्रायुधं परित्यक्तं तथैव त्वमप्यकार्षीरिति । निष्फलत्वादिति — गुरुशापादिति भावः । यह नीच जब तक विपक्षियों के बाणों का लक्ष्य नहीं बन जाता, तब तक मैं अपने प्रिय अस्त्रों को युद्ध में परित्यक्त कर दे रहा हू, इसकी सेनाध्यक्षता में भीम और अर्जुन के क्रुद्ध होने के कारण भयावह परिस्थिति होने पर संग्राम क्षेत्र में राजा (दुर्योधन) अपने प्रियमित्र के पराक्रम को जान लें ॥ ४५ ॥ ( यह कह कर शस्त्र फेंक देता है ) कर्ण — ( हँसकर ) आप जैसे लोगों का शस्त्रत्याग तो वंशपरम्परा से चला आया है। अश्वत्थामा — तुम्हारे जैसे लोग शस्त्र का परित्याग नहीं किए हैं तो भी उन्हें बहुत दिनों से ही न्यस्तशस्त्र ही समझना चाहिए क्योंकि उसकी उपयोगिता ही नहीं है । कर्ण — रे शठ !