भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 201, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 201

चतुर्थोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् १८१

दुर्योधनः—( सभयम् । ) ततस्ततः ।
सुन्दरकः—तदो देव, विरहो लूणगुणकोदण्डो परिव्भमणमेत्तव्वावारो
मण्डलागेण विअरिदुं पउत्तो कुमालविससेणो । ( ततो देव, विरथो लूनगुण-
कोदण्डः परिभ्रमणमात्रव्यापारो मण्डलाग्रेण विचरितुं प्रवृत्तः कुमारवृषसेनः । )
दुर्योधनः—( साशङ्कम् । ) ततस्ततः ।
सुन्दरकः—तदो देव, सुदरहविद्धंसणामरिसिदेण सामिणा अङ्गराएण
अगणिअभीमसेणाभिओएण पडिमुक्को धणंञअस्स उवरि सिलीमुहासारो
कुमालो वि परिजणोवणीदं अण्णं रहं आरुहिअ पुणो वि पउत्तो धणंञएण
सह आआधेदुम् । (ततो देव, सुतरथविध्वंसनामर्षितेन स्वामिनाङ्गराजेनागणित-
भीमसेनाभियोगेन परियुक्तो धनञ्जयस्योपरि शिलीमुखसारः । कुमारोऽपि परिजनो-
पनीतमम्यं रथमारुह्य पुनरपि प्रवृत्तो धनञ्जयेन सहायोधितुम् ।)
उभौ—साधु वृषसेन, साधु । ततस्ततः ।
विरथः=विगतः रथः यस्य सः विनरथय इत्यर्थः । लूनगुणकोदण्डः = गुणश्च
कोदण्डश्च तौ गुणकोदण्डौ मौर्वीचापौ तौ लूनौ यस्य सः, परिभ्रमणमात्रव्यापारः,
मण्डलाग्रेण = खड्गेन 'खड्गे तु निस्त्रिंशचन्द्रहासासिरिष्टयः । कौक्षेयको मण्डलाग्र'
इत्यमरः ।
सुतरथविध्वंसनामर्षितेन = पुत्रस्यन्दनविनाशक्रुद्धेन, स्वामिना, अङ्गराजेन,
अगणितभीमसेनाभियोगेन = अगणितः अनपेक्षितः भीमसेनाभियोगः भीमकर्तृका
भिग्रहः येन, धनञ्जयस्य = अर्जुनस्य, उपरि, शिलीमुखसारः = शरधारा परियुक्त
इत्यन्वयः ।
दुर्योधन—( त्रस्त होता हुआ ) तो फिर......!
सुन्दरक—तो फिर महाराज ! कुमार वृषसेन रथ से रहित होकर तथा प्रत्यञ्चा
(डोरी) के साथ धनुप के कट जाने पर हाथ में कृपाण लेकर केवल पैंतरा बदलते हुए
इधर-उधर विचरने लगे ।
दुर्योधन—( भयपूर्वक ) तो फिर क्या हुआ ?
सुन्दरक—फिर महाराज ! अङ्गाधिराज स्वामी ( कर्ण ) पुत्ररथ के भग्न हो जाने के
कारण कुपित होकर भीमसेन की सेना के प्रहार का ध्यान न देकर अर्जुन पर शरवर्षण
करने लगे । [ वृषसेन ] भी भृत्यों के द्वारा लाए हुए अन्य रथ पर बैठकर अर्जुन के साथ
युद्ध करने लगे ।
दोनों—[ दुर्योधन और सूत ] शाबाश ! वृषसेन, शाबाश !! फिर क्या हुआ ?
—