भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 203, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 203

चतुर्थोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् १८३ किरीटिना गृहीता रथोत्सङ्गात्क्वणत्कनककिङ्किणीजालझङ्कारविराविणी मेघोपरोधवि- मुक्तनभस्तलनिर्मला निशितश्यामलस्निग्धमुखी विविधरत्नप्रभाभासुरभीषणरमणीय- दर्शना शक्तिविमुक्ता कुमाराभिमुखी । ) दुर्योधनः- (सविषादम्) - अहह । ततस्ततः । सुन्दरकः - तदो देव, पज्ज्वलन्तीं सत्तिं पेक्खिअ विगलिअं अङ्गराअस्स हत्थादो ससरं धणुं हअआदो वीरसुलहो उच्छाहो णअणादो बाष्पसलिलं वि । रसिदं अ सिंहणादं विओदरेण । दुक्करं दुक्करं ति आक्कन्दिदं कुरुबलेण । ( ततो देव, प्रज्वलन्तीं शक्तिं प्रेक्ष्य विगलितमङ्गराजस्य हस्तात्सशरं धनुर्हृदयाद्वीरसुलभ उत्साहो नयनाद्वाष्पसलिलमपि । रसितं च सिंहनादं वृकोदरेण । दुष्करं दुष्करमित्याक्रन्दितं कुरुबलेन । ) दुर्योधनः - ( सविषादम् ) ततस्ततः । सुन्दरकः - तदो देव, कुमालविसंसेणेण आकण्णपूरिदेहिं णिसिदवखु- तारागणतुल्यस्वच्छा । निशितश्यामलस्निग्धमुखी = निशितं श्यामस्निग्धं मुखम् यस्याः सा । अनेकपदबहुव्रीहिः । विविधरत्नप्रभाभासुरभीषणरमणीयदर्शना = विविधानि यानि रत्नानि तेषां प्रभाभिः भासुरा दीप्यमाना सा चासौ भीषणरमणी- यदर्शना, शक्तिः = अस्त्रविशेषा, कुमाराभिमुखी = वृषसेन सम्मुखी, विमुक्ता । वृषसेन विनाशार्थं शक्तिः निक्षिप्तेति भावः । प्रज्वलन्ती = दीप्यमानाम्, शक्तिम्, प्रेक्ष्य = दृष्ट्वा, सशरम् - बाणसहितम्, विगलितम् = पतितम्, अनया शक्त्या मम पुत्रस्य विनाशः स्यादेवेति हेतोरितिभावः । वाष्पसलिलं = नेत्राम्बु । रसितं = शब्दितम्, वृकोदरेण = भीमसेनेन । भाँति स्वच्छ शक्ति, जो अनेक प्रकारके रत्नों की कान्ति से दीप्त हो रही थी अतएव देखने में भयावनी और मनोहर भी प्रतीत होती थी, कुमार वृषसेन के सम्मुख छोड़ी गई ! दुर्योधन - (विषाद के साथ) हाय ! फिर क्या हुआ ? सुन्दरक - इसके बाद महाराज ! प्रज्वलन्त शक्ति को देखकर अङ्गनरेश [कर्ण] के हाथ से बाण और धनुष, अन्तःकरण से वीरों के लिए सुलप्राप्य उत्साह और नेत्रों से अश्रुजल गिर पड़े। भीमसेन ने सिंहगर्जन किया । 'दुष्कर, दुष्कर' कहकर कौरवीय सेना चिल्लाने लगी । दुर्योधन - (विषाद के साथ) फिर क्या हुआ ? सुन्दरक - तो फिर महाराज ! कुमार वृषसेन ने कान तक खींचकर तीक्ष्ण बाणवाले