वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

१९६ | वेणीसंहारं नाटकं

दुर्योधनः— सूत, गच्छ त्वं सज्जीकुरु ।
सूतः— यदाज्ञापयति देवः । ( इति निष्क्रम्य पुनः प्रविशति । )
दुर्योधनः— ( विलोक्य । ) किमिति नारूढोऽसि ।
सूतः— एष खलु तातोऽम्बा च सञ्जयाधिष्ठितं रथमारुह्य देवस्य समी-
पमुपगतौ ।
दुर्योधनः— किं नाम तातोऽम्बा च संप्राप्तौ । कष्टमतिवीभत्समारब्धं
दैवेन । सूत, गच्छ त्वं स्यन्दनं तूर्णमुपहरः । अहमपि तातदर्शनं परिहरन्ने-
कान्ते तिष्ठामि ।
सूतः— देव, त्वदेकशेषबान्धवावेतौ कथमिव न समाश्वासयसि ।
दुर्योधनः— सूत, कथमिव समाश्वासयामि विमुखभागधेयः पश्य—
अनुमिनोमि, नूनं = निश्चयम्, 'नूनं तर्केऽर्थनिश्चये' इत्यमरः । परिजनोपनीतः =
स्वजनानीतः ।
सज्जीकुरु = असज्जं सज्जं संनद्धं कुरु, 'कृभ्वस्तियोगे' इति च्विप्रत्ययः । 'वस्य
च्चावि' तीत्वम् ।
तातः धृतराष्ट्रः, अम्बा = गान्धारी ।
अतिवीभत्सम् = अत्यनुचितम् दैवेन = भाग्येन । यदि पितरावागच्छेतां तदा
समरगमनं विघ्नं स्यादित्यभिप्रायः ।
त्वदेकशेषबान्धवौ = त्वम् एकः शेषोऽवशिष्टः बान्धवः ययोः तौ, एतौ = माता-
पितरौ, नाश्वासयिष्यसि = सान्त्वयिष्यसि ।
दुर्योधन— जाओ, सुसज्जित कर लो ।
सूत— अच्छा, जो महाराज की आज्ञा ( यह कहकर चला जाता है और फिर प्रवेश
करता है )
दुर्योधन— आरूढ होकर क्यों नहीं आए हो ।
सूत— यह पिताजी और माताजी संजयके साथ रथ पर बैठकर महाराज के पास आ
गये ।
दुर्योधन— क्या माता जी और पिताजी आ पहुँचे ? दैव ने घोर कष्ट उपस्थित कर
दिया है । सूत ! तुम जाओ, शीघ्र ही रथ लाओ । मैं भी पिता जी और माता जी का
दर्शन न करके एकान्त स्थान में जाकर रहता हूँ ( रहूँगा ) ।
सूत— महाराज ! इन दोनों के परिवार में अब एक आप ही शेष रह गए हैं आप
क्यों नहीं धैर्य बँधाते ?
दुर्योधन— सूत ! किस प्रकार धैर्य बंधाऊँ । मेरा विधाता ही विपरीत हैं, देखिए—