वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

पञ्चमोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् २२५ निवारितसम्पातैरयमात्माऽश्रुवारिभिः ॥ २४ ॥ ( नेपथ्ये कलकलं कृत्वा । ) भो भोः कौरवबलप्रधानयोधाः, अलमस्मन्नवलोक्य भयादितो गन्तुम् । कथयन्तु भवन्तः कस्मिन्नुद्देशे सुयोधनस्तिष्ठतीति । ( सर्वे ससंभ्रममाकर्णयन्ति । ) ( प्रविश्य संभ्रान्तः । ) सूतः—आयुष्मन्, प्राप्तावेकरथारूढौ पृच्छन्तौ त्वामितस्ततः । सर्वे—कश्च कश्च । मदीयः, आत्मा, अनिवार्यसम्पातैः = अनवरुद्धधाराभिः, अश्रुवारिभिः = अश्रु ने- त्राम्बु एव वारीणि तैः, अभिषिक्त इति पूर्वोक्तस्यानुकर्षः, तथा च यथाभिषेकः, जलेन भवति तथैव जलस्थानीयाश्रुभिर्मम सेनापत्येऽभिषेको जात इति भावः । अत्र रूपकम् अनुष्टुप् छन्दः ॥ २४ ॥ अलम् = दैन्यम्, सुयोधनः = दुर्योधनः । अन्वयः—इतस्ततः, त्वाम्, पृच्छन्तौ, एकरथारूढौ, प्राप्तौ, सः, कर्णारिः स च, वृत्तकर्मा, क्रूरः, वृकोदरः ॥ २५ ॥ प्राप्ताविति । इतस्ततः = यत्र कुत्र, त्वां पृच्छन्तौ = कस्मिन्नुद्देशे सुयोधनस्ति- ष्ठती-त्यद्विषयकप्रश्नं कुर्वन्तौ, एकरथारूढौ = एकरथोयविष्टौ, प्राप्तौ, तौ द्वौ कौ इति धारापात से गिरने वाले अश्रु जलों से स्वयं मैने इस सेनापति का अभिषेक कर लिया है ॥२४॥ ( नेपथ्य में कोलाहल करते हुए ) अरे अरे ! कौरव सैन्य के प्रधान वीरो, हम लोगों को देखकर भय के कारण इधर- उधर पलायन की कोई आवश्यकता नहीं । आप लोग बतलाइए—किस स्थान पर दुर्योधन वर्त्तमान है ! ( सभी व्याकुल होकर सुनते हैं ) ( प्रवेश कर व्याकुलाहट के साथ ) सूत—चिरञ्जीविन् ! एक रथ पर बैठ कर महाराज को पूछते हुए पहुँच गए ! सब लोग—कौन, कौन ! १५ वे०