वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

२७४ वेणीसंहारं नाटकं

राक्षसः—वृत्तं तत् ।
( युधिष्ठिरो द्रौपदी च मोहमुपगतौ । )
कञ्चुकी—( सलिलेनासिच्य ) समाश्वसितु देवो देवी च ।
चेटी—समस्ससदु समस्ससदु देवी । ( समाश्वसितु समाश्वसितु देवी । )
( उभौ संज्ञां लभेते )
युधिष्ठिरः—किं कथयसि मुने वृत्तं भीमसुयोधनयोर्गदायुद्धमिति ।
द्रौपदीः—भअवं, कहेहि किं वृत्तं त्ति । ( भगवन्, कथय कथय किं
वृत्तमिति । )
राक्षसः—कञ्चुकिन्, कौ पुनरेतौ ।
कञ्चुकी—एष देवो युधिष्ठिरः । इयमपि पाञ्चालत नया ।
________________________________________________________________
तत् = भीमसुयोधनयोर्गदायुद्धम् वृत्तं=निष्पन्नम्, समाप्तमित्यर्थः ।
मोहम् = मूर्च्छाम्, उपगतौ = प्राप्तौ । राक्षसेन वृत्तं तदित्युक्ते भीमो यदि
विजयी स्यात्तदाऽर्जुनेन युद्धं स्यादेव नहीति विज्ञायते । भीमस्यावसानान्तरं गदायु-
द्धेऽर्जुनः प्रवृत्तः । तथा च भीमो मृत इति विज्ञाय द्रौपदीयुधिष्ठिरौ मूर्च्छां प्राप्तौ,
इत्याशयः ।
आसिच्य—समन्तात्सिक्त्वा, समाश्वसितु = मूर्च्छां त्यजतु । देवः = युधिष्ठिरः,
देवी = द्रौपदी ।
सन्देहनिवारणार्थं पुनः पृच्छति—किमिति ।
एतौ = प्रष्टारौ ।
________________________________________________________________
राक्षस—वह तो समाप्त हो गया ।
( युधिष्ठिर और द्रौपदी दोनों चेतनाशून्य हो जाते हैं )
कंचुकी—( जल छिड़ककर ) धैर्य धारण करें महाराज और महारानी !
चेटी—महारानी ! धैर्य धारण कीजिए ।
( दोनों की मूर्च्छा चली जाती है )
युधिष्ठिर—क्या कह रहे हैं महात्माजी,—'भीम' और सुयोधन का गदायुद्ध समाप्त
हो गया ?'
द्रौपदी—भगवन् कहिये क्या हुआ ?
राक्षस—कन्चुकी ! वे दोनों कौन हैं ?
कंचुकी—यह महाराज युधिष्ठिर हैं और ये पाञ्चालनरेश की दुहिता [ पुत्री ] हैं ।