भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 297, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 297

२७८ वेणीसंहारं नाटकं जडासुरवहडिम्बकिम्मीरकीचअजरासंघणिसूढण, सोअन्धिआहरणचाडु- आर, देहि मे पडिवअणम् । ( इति मोहमुपगता । ) ( हा नाथ भीमसेन, हा मम परिभवप्रतीकारपरित्यक्तजीवित, जटासुरवकहिडिम्बकिर्मीरकीचकजरासन्धनिषूदन, सौगन्धिकाहरणचाटुकार, देहि मे प्रतिवचनम् । ) कञ्चुकी—( सास्त्रम् । ) हा कुमार भीमसेन, धार्तराष्ट्रकुलकमलिनीप्रा- लेयवर्ष, (ससंभ्रमम् ।) समाश्वसितु महाराजः । भद्रे, समाश्वासय स्वामि- नीम् । महर्षे, त्वमपि तावदाश्वासय राजानम् । राक्षसः—(स्वगतम्।) आश्वासयामि प्राणान्परित्याजयितुम् । ( प्रकाशम् ) भो भीमाग्रज, क्षणमेकं चीयतां समाश्वासः । कथाऽशेषोऽस्ति । मम, परिभवप्रतीकारत्यक्तजीवित=परिभवस्य वस्त्रकेशाकर्षणजन्यतिरस्कारस्य यः प्रतीकारो प्रतिक्रिया तदर्थं परित्यक्तं जीवितं प्राणा येन सः तत्सम्बोधने, जटेति= जटासुरादयो राक्षसविशेषाः, कीचक विराटस्य श्यालः, जरासन्धो मगधराजः, एतेषामपि यो हन्ता सोऽपि दुर्योधनेन हत इत्याश्चर्यमिति गूढाभिप्रायः । सौगन्धिका- हरणचाटुकार=सौगन्धिकस्य शुक्लकह्लारस्य आहरणेन चाटु इष्टं करोति यस्त- त्सम्बोधने, प्रतिवचनम् = प्रत्युत्तरम् । धार्तराष्ट्रकुलकमलिनीप्रालेयवर्ष = धार्तराष्ट्रकुलमेव कमलिनी पद्मं तत्र प्राले- यस्य हिमस्य चप वर्षक ! पचादित्वादप्रत्ययः । धृतराष्ट्रकुलविनाशने कमलवनवि- नाशकतुषारतुल्यत्वमिति भावः । भद्रे = चेटि, तत्रभवतीम् = पूज्याम् । राक्षस्याभीष्टन्तु प्राणत्याजनमेवात आह — आश्वासयामीति । चीयताम् — संगृ- ह्यताम्, कथाविशेषः = कथनावशिष्टम् । छोड़ने वाले, हाय जटासुर, बक, हिडिम्ब, किर्मीर, कीचक और जरासन्ध के संहारक तथा सुगन्धित कमलपुष्पों को देकर प्रसन्न रखने वाले ! मुझे उत्तर दीजिए ( मूर्च्छित हो जाती है ) कंचुकी—( आँसू भरकर ) हाय कुमार भीमसेन ! धार्तराष्ट्र [ कौरव ] वंशकमलिनी के लिए हिमपात सदृश ! ( विह्वल होकर ) महाराज धैर्य धारण कीजिए । कल्याणि ! स्वामिनी को धैर्य धारण कराओ । तपस्विन् ! आप भी महाराज को सान्त्वना दीजिए । राक्षस—( मन ही मन ) प्राणों को परित्याग करा देने के लिए सान्त्वना दूँगा । ( प्रकटरूप से ) ऐ भीम के ज्येष्ठ भ्राता ! क्षण भर के लिए धैर्य धारण कीजिए । सन्देश का अन्त ही हो रहा है।

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या) · पृष्ठ 297, कुल 355 में से · BharatKosha