वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

यहाँ पृष्ठ का संपूर्ण पाठ पंक्तिबद्ध रूप में प्रस्तुत है:

षष्ठोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् २८७ न खलु सोऽलीकं संदिशति । अथवा किं मया संतप्तया भणितम्-अचिरगतमार्यपुत्र- मनुगमिष्यामि । महाराज, आदीपय चिताम् । त्वमपि क्षत्रधर्ममनुबध्नन्नेव नाथस्य जीवितहरस्याभिमुखो भव । अथवा यत्ते रोचते । ) युधिष्ठिरः-युक्तमाह पाञ्चाली । कञ्चुकिन्, क्रियतामियं तपस्विनी चितासंविभागेन सह्यवेदना । ममापि सज्यं धनुरुपनय । अलमथवा धनुषा । तस्यैव देहरुधिरोक्षितपाटलाङ्गीमादाय संप्रति गदामपविद्धचापे । केशानां संनिवेशविशेषम् । अलीकम् = मिथ्या । अतिसन्तप्तया = अतिदुःखितया, किम् = अनय पुष्पदामानीत्यादि, यदुक्तं मया कबरीविरचनमिति तद्दुःखिततयोक्तं न तु तत्तथ्यमिति भावः । अचिरगतम् = सपदि मृतम्, अनुगमिष्यामि = अनुव्रजनं करिष्यामि अहमपि म्रिय इत्यर्थः । तदेवाह-आदीपयेति । आदीपय = प्रज्वालय, क्षत्रियधर्मम् = युद्धम्, युद्धे प्राणत्यागं वा, जीवितहरस्य = प्राणहरस्य । ते = तुभ्यम्, रोचते = इष्टो भवति । तपस्विनी = पतिव्रता, चितासंविभागेन = चितासेवनद्वारा, सह्यवेदना, नाथ- मरणजन्यदुःखसहनयोग्या, क्रियताम् त्वयेति शेषः । सज्यम् = गुणसहितम्, अलम् = व्यर्थम्, धनुषा = चापेन । अन्वयः - तस्य, एव, देहरुधिरोक्षितपाटलाङ्गीम्, गदाम्, आदाय, अपविद्धचापे, संयति, भ्रातृप्रियेण, अर्जुनेन अद्य, यत् कृतम्, मम, अपि, तत्, एव, ध्येयः, हि, जयेन कृतम् ॥ २१ ॥ गदायुद्धे धनुर्ग्रहणमयुक्तमिति गदामादायैव योद्धव्यमित्याह-तस्यैवेति । तस्य भीमस्य, एव, तस्यतत्पदार्थस्य समस्तघटकदेहार्थे स्वस्वामिभावसम्बन्धे- नान्त्वयः, अभेदेनान्वयस्थल एवैकदेशान्वयस्यासाधुत्वात् । अत एव, शरैःशातितपत्र इत्यपि साधु, एतदेव स्पष्टमभिहितं व्युत्पत्तिवादे गदाधरभट्टाचार्येणेति । देहरुधिरो- क्षितपाटलाङ्गीम् = देहस्य रुधिरेण पाटलानि ईषद्रक्तानि अङ्गानि अवयवा यस्या- स्ताम्, गदाम्, आदाय = गृहीत्वा, अपविद्धचापे = अपविद्धः त्यक्तः चापः शरासनं यस्मिन् तस्मिन्, चापरहित इत्यर्थः । अपविद्धचाप इति, अपविद्धचार्मिति वा पाठं धृत्वा अवतरन्निन्त्याद्यत्याहारेण यस्मिन् कर्मणीति व्याख्याय यथा स्यात्ततेति युधिष्ठिर - पाञ्चालकुमारी ने ठीक कहा । कञ्चुकिन् ! चितानिर्माण करके इस तपस्विनी को दुःख सहन करने योग्य बनाइये । प्रत्यञ्चा के साथ मेरा भी धनुष लाइए । अथवा धनुष की क्या आवश्यकता ? शरीर के रक्त से लिप्त अतएव लोहित [ रक्त ] वर्णा उसकी गदा लेकर धनुष को