वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 317, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ें२६८ वेणीसंहारं नाटकं साधु । इदानीमध्यवसितं करणीयम् । ( कञ्चुकिनमवलोक्य । ) आर्य जयन्धर, स्वशरीरेण शापितोऽसि तथापि न गम्यते । कञ्चुकी-( साक्रन्दम् । ) हा देव पाण्डो, तव सुतानामजातशत्रुभीमा- र्जुननकुलसहदेवाना मयं दारुणः परिणामः । हा देवि कुन्ति भोजराजभवन- पताके, भ्रातुस्ते तनयेन शौरिगुरुणा श्यालेन गाण्डीविन- स्तस्यैवाखिलधार्तराष्ट्रनलिनीव्यालोलने दन्तिनः । अध्यवसितम् = निश्चितम्, शापितः = दत्तशपथः । आक्रन्दः = उच्चैरोदनम्, दारुणः = भयानकः, परिणामः = अवस्थितिः, अन्यथा- भाव इत्यर्थः । भोजराजभवनपताके ! = भोजराजस्य कुन्तीपितुः यद् भवनम् तत्र पताका वैजयन्ती इव तत्सम्बोधने । अन्वयः-ते, भ्रातुः तनयेन, शौरिगुरुणा, गाण्डीविनः, श्यालेन, अखिलधा- र्तराष्ट्रनलिनीव्यालोलने, दन्तिनः, तस्यैव, वृकोदरस्य, आचार्येण उन्मत्तेन, वा, मत्तेन, हलिना, तव, तत्, सुतकाननम्, दग्धम्, यस्य, आश्रयात् मही शीतला ॥ तव बन्धुनैव तव सुता विनाशिता इत्याह-भ्रातुरिति । ते = कुन्त्याः, भ्रातुः = वसुदेवस्य, तनयेन = पुत्रेण, एतेन स्वजनकविनाशदर्शनादतीव दुष्परिणामः सूचितः । शौरिगुरुणा = कृष्णश्रेष्ठेन, एतेन कृष्णोऽपि सहायेऽसमर्थ इति सूचितम् गाण्डीविनः = अर्जुनस्य, श्यालेन = अर्जुनस्त्रीसुभद्राभ्रात्रा, एतेन मदीयोऽयं श्यालो न ममानिष्टं करिष्यतीत्यसावधानोऽर्जुन आसीदत एवमभूदन्यथा गाण्डीविनोऽग्रे नान्यः किमपि कर्तुं शक्नोतीति सूचितम् । अखिलधार्तराष्ट्रनलिनीव्यालोलने - रहा था, जो अपने गुणों से दिशाओं को अलङ्कृत कर रहे थे [ अर्थात् जिनकी कीर्ति चारों तरफ व्याप्त हो रही थी ] जिनके विस्तार के अनुरूप ही रक्षा का प्रबन्ध था, विनष्ट हो जाने पर उनके इस चार महीने के उत्तरा के गर्भस्थित बालक में यह द्रौपदी आश्रय की कामना से आशा कर रही है ॥ २३ ॥ अच्छा, अब जो करना निश्चय किया है उसे करना चाहिए । ( कञ्चुकी को देखकर ) आर्य जयन्धर ! अपनी भी शपथ दिलाई तथापि नहीं जा रहे हो ? कंचुकी-( रोकर ) हाय महाराज पाण्डु ! आपके पुत्र युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल और सहदेव की यह दयनीय दशा । हाय महारानी कुन्ती भोजराज के महल की ध्वजा ! आपके भ्राता पुत्र भगवान् वासुदेव के अग्रज अर्जुन के साले पागल या [ सुरा