भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 333, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 333

३१४ वेणीसंहारं नाटकं द्रौपदी - (सहसोत्थाय ।) कह ण संभावेमि अज्जवि चिदासमीवम् । (कथं न संभावयाम्यद्यापि चितासमीपम् ।) युधिष्ठिरः - कः कोऽत्र भोः । सनिषङ्गं धनुरुपनय । कथं न कश्चित्प- रिजनः । भवतु । बाहुयुद्धेन दुरात्मानं गाढमालिङ्ग्य ज्वलनमभिपात- यामि । (परिकरं बध्नाति ।) कञ्चुकी - देवि पाण्डुस्नुषे, संयम्यन्तामिदानीं नयनपथावरोधिनी दुःशासनावकृष्टा मूर्धजाः । अस्तमिता सम्प्रति प्रतीकाराशा । द्रुतं चिता- समीप सम्भावय । युधिष्ठिरः - कृष्णे, न खल्वनिहते तस्मिन्दुरात्मनि दुर्योधनहतके संह- र्तव्याः केशाः । भीमसेनः - पाञ्चालि न खलु मयि जीवति संहर्तव्या दुःशासनविलु- लिता वेणिरात्मपाणिभ्याम् । तिष्ठतु तिष्ठतु । स्वयमेवाहं संहरामि । सनिषङ्गम् = सतूणीरम्, ज्वलनम् = अग्निम्, परिकरः = गात्रिकाबन्धः । संयम्यन्ताम् = बध्यन्ताम्, नयनोपरोधिनः = नेत्राच्छादिनः, दुःशासनावकृष्टाः = दुःशासनेनाकृष्टाः, मूर्धजाः = केशाः । कुतः स्वहस्तेनैव संयम्यन्तामित्याह अस्त- मिति । प्रतीकाराशा = शत्रुकृतपराभवनिवारणतृष्णा, सम्प्रति, अस्तम् = विनाशम्, सम्भावय = प्रापय, आत्मानमिति शेषः । अनिहते = अमारिते, दुर्योधनहतके = दुष्टदुर्योधने, संहर्तव्याः = बन्धनीयाः । मयि = भीमे, दुःशासनविलुलिता = दुःशासनेन सञ्चालिता वेणिः आत्मपाणि- भ्याम् = स्वहस्ताभ्याम् । द्रौपदी - (एकाएक उठकर) अब भी चिता के समीप क्यों नहीं पहुँच रहा हूँ ? युधिष्ठिर - कौन है कोई यहाँ है ? तूणीर के साथ मेरा धनुष ला दे । क्यों कोई मृत्य नहीं है । अच्छा, बाहुयुद्ध से गाढ़ आलिङ्गन करके हाथ-पैर तोड़कर चिता की जलती हुई आग में झोंक दूँगा । (फेंटा बाँधते हैं) कंचुकी - महारानी पाण्डु की पतोहू ! नेत्रों की दृष्टि के बाधक केशों को, जो दुःशासन के द्वारा खींचे गये हैं, बाँध डालिए । अब बदला चुकाने की आशा जाती रही । शीघ्र ही चिता के समीप गमन कीजिए । युधिष्ठिर - द्रौपदी ! उस दुरात्मा दुर्योधन के संहार हुए बिना केशों को न बाँधिए । भीमसेन - पाञ्चालपुत्रि ! मेरे जीवित रहते हुए दुःशासन के द्वारा बिगाड़ी हुई वेणी को अपने हाथ से न बाँधिए । ठहरिए, ठहरिए ! मैं स्वयं ही सुधारता हूँ ।