वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 334, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंषष्ठोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् ३१५ ( द्रौपदी भयादपसर्पति । ) भीमसेनः—तिष्ठ भीरु, क्वाधुना गम्यते । ( इति केशेषु ग्रहीतु- मिच्छति । ) युधिष्ठिरः—( वेगाद्भीममालिङ्ग्य ) दुरात्मन् ! भीमार्जुनशत्रो ! सुयो- धनहतक ! आशैशवादनुदिनं जनितापराधो मत्तो बलेन भुजयोर्हतराजपुत्रः । आसाद्य मेऽन्तरमिदं भुजपञ्जरस्य जीवन्प्रयासि न पदात्पदमद्य पाप ॥ ३८ ॥ आलिङ्ग्य = गाढं संगृह्य, दुर्योधनबुद्धयेति भावः । अन्वयः— हे हतराजपुत्र !, पाप ! आशैशवात् अनुदिनम्, जनितापराध, भुजयोः, बलेन, मत्तः, मे, भुजपञ्जरस्य, इदम्, अन्तरम्, आसाद्य, अद्य, पदात्, पदम् अपि, जीवन्, न, प्रयासि ॥ ३८ ॥ न कुत्रापि यातुं शक्नोषीत्याह—आशैशवादिति । हे हतराजपुत्र = विनाशित- भीमार्जुन, अथवा, दुष्टक्षत्रिय ! पाप ! = पातकिन्, आशैशवात् = बाल्यादारभ्य, अनुदिनम् = दिने दिने, जनितापराधः = जनित उत्पादितः अपराधो येन सः, भुजयोः = बाह्वोः, बलेन, मत्तः = सदपः ( त्वम् ) मे = युधिष्ठिरस्य, भुजपञ्जरस्य = भुजौ पञ्जरम् पक्ष्यादिसंवेष्टनेगृहमिव, तस्य, इदम्, अन्तरम् = मध्यम्, आसाद्य = प्राप्य, अद्य = इदानीम्, पदात्, पदमपि = एकमपि पदम्, जीवन् = प्राणान् धारयन्, न, प्रयासि = प्रयास्यसि । मृत्त्वैवास्मान्निःसरिष्यति न जीवित इति भावः । वसन्ततिलका छन्दः ॥ ३८ ॥ ( द्रौपदी भय से दूर भाग जाती है ) भीमसेन—ठहरिए, ठहरिए, भीरु ! अब कहाँ जाती हो ? ( बालों को पकड़ कर, खींचना चाहते हैं ) युधिष्ठिर—( वेगपूर्वक भीम को भुजाओं से पकड़ कर ) दुष्ट, भीम और अर्जुन के शत्रु तथा नीच सुयोधन ! बाल्यकाल से लेकर अब तक प्रतिदिन अपराध करता गया है, बाहुओं के बल से मत्तवाला हो गया है और भीम प्रभृति राजकुमारों का वध कर डाला है । पापी ! [ तू आज मेरे भुजारूपी पिंजड़े के भीतर पहुँच कर जीवित रहते हुए एक पग भी आगे नहीं बढ़ सकता है ॥ ३८ ॥