वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 335, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ें३१६ वेणीसंहार नाटकं भीमसेनः—कथमार्यः सुयोधनशङ्कया क्रोधान्निर्दयं मामालिङ्गति ? देव अजातशत्रो, भीमार्जुनगुरो, यथैवाज्ञापयसि न तथैवैतत् । कञ्चुकी—( निरूप्य, सहर्षम् । ) महाराज, दिष्ट्या वर्धसे । अयं खल्वा- युष्मान्भीमसेनः सुयोधनक्षतजारुणीकृतसकलशरीराडम्बरो दुर्लक्ष्यव्यक्तिः । अलमधुना सन्देहेन । चेटी—देवी णिवट्टीअदु णिवट्टीअदु । एसो क्खु पूरिदपडिण्णाभारो णाहो दे वेणीसंहारं कादुं तुमं एव्व अण्णेसेदि । ( देवि, निवर्त्यतां निवर्त्य- ताम् । एष खलु पूरितप्रतिज्ञाभारो नाथस्ते वेणीसंहारं कर्तुं त्वामेवान्वेषयति । ) सुयोधनशङ्कया = दुर्योधनऽयमित्याकारकभ्रमेण, आलिङ्गति = निपीडयति । निरूप्य = विचारेण निश्चत्य, सहर्षमिति । हर्षो हेतुः 'नायं दुर्योधनः किन्तु- भीमोऽयमि'ति ज्ञानम् । दिष्ट्येति आनन्दे प्रयुज्यते । वर्द्धसे = समृद्धो भवसि, नायं दुर्योधनः भीमोऽयमिति युधिष्ठिरं बोधयति—आयुष्मानिति । सुयोधनक्षतजारुणीकृत- सकलशरीराडम्बरः = सुयोधनस्य क्षतजेन रुधिरेण अरुणीकृतानि रक्तीकृतानि सकल- शरीराणि येन स., दुर्लक्ष्यव्यक्तिः=दुर्लक्ष्या दुःखेन वोद्धु योग्या व्यक्तिः स्वरूपं यस्य सः, अथवा दुर्लक्ष्या चासौ व्यक्तिरिति कर्मधारयसमासः । एवमेव चेटी द्रोपदी बोधयति —एष इति । पूरितप्रतिज्ञाभारः=पूरितः सम्पा- 'दितः प्रतिज्ञाभार. दुर्योधनोरुभङ्गरूपः येन सः, वेणीसंहारम् = कवरीबन्धनम्, अन्वेषयति = गवेषयति । भीमसेन—हैं ! क्यों महाराज मुझे सुयोधन समझ कर क्रोधपूर्वक क्रूरता से मेरा आलिङ्गन करते हैं ? ऐ महाराज अजातशत्रु, भीम और अर्जुन के पूज्य ! जिस प्रकार आप कहते हैं यह बात वैसे ही नहीं है । कंचुकी—( समीप जाकर; प्रसन्नता से ) महाराज ! अभ्युदयकाल है । यह चिरंजीवी भीमसेन ही हैं । सुयोधन के घावों से निकलते हुए रक्त से रँग जाने के कारण इनका सम्पूर्ण शरीर अरुण [ लाल ] हो रहा है; अतएव पहचाने नहीं जा रहे थे, अब सन्देह न कीजिए । चेटी—महारानी जी, लौट आइए, लौट आइए ! यह स्वामी अपनी प्रतिज्ञा पूर्ण करके आपकी वेणी सुधारने के लिए ही ( आपका ) अन्वेषण कर रहे हैं ।