वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

३२० वेणीसंहारं नाटकं द्रौपदी—( उपसृत्य ) जेदु जेदु णाहो ( जयतु जयतु नाथः । ) ( इति भयादपसर्पति । ) भीमसेनः—राजपुत्रि ! अलमलमेवविधं मामालोक्य त्रासेन ! कृष्टा येनासि राज्ञां सदसि नृपशुना तेन दुःशासनेन स्त्यानान्येतानि तस्य स्पृश मम करयोः पीतशेषाण्यसृञ्जि । कान्ते राज्ञः कुरूणामतिसरसमिदं मद्गदाचूर्णितोरो- रङ्गेऽङ्गेऽसृङ्निषक्तं तव परिभवजस्यानलस्योपशान्त्यै ॥ ४१ ॥ भयादिति—बीभत्सवेषदर्शनादिति भावः । अपसर्पति = अन्यत्र गच्छति । अन्वयः—( हे ) कान्ते, राज्ञाम्, सदसि येन नृपशुना, तेन, दुःशासनेन, ( त्वम् ) आकृष्टा, असि, तस्य, स्त्यानानि एतानि, पीतशेषाणि, मम, करयोः, असृञ्जि स्पृश, मद्गदाचूर्णितोरोः, कुरूणाम्, राज्ञः अपि, (मम) अङ्गे, अङ्गे निष- क्तम्, इदम्, रुधिरम्, तव, परिभवजस्य अनलस्य, उपशान्त्यै ( भवतु ) ॥ ४१ ॥ अनेन वेषेण तव परिभवस्य प्रतीकारोऽभिव्यक्तो भवतीत्याह = कृष्टा येनेति । हे, कान्ते = कथनीयस्वरूपे !, राज्ञाम्, सदसि = सभायाम्, नृशुना = पशुतुल्यनरेण, तेन = दुराचारित्वेन प्रसिद्धेन, दुःशासनेन, आकृष्टा = बलादानीता, असि, तस्य = दुःशासनस्य, स्त्यानानि = निबिडानि, एतानि, पीतशेषाणि = पीतावशिष्टानि, मम = भीमस्य, करयोः = हस्तयोः स्थितानि, असृञ्जि = रुधिराणि, स्पृश तापशान्त्यायिति भावः । मद्गदाचूर्णितोरोः = मम गदया चूर्णितौ ऊरू यस्य तस्य, कुरूणाम्, राज्ञः = दुर्योधनस्य, अपि, मम, अङ्के अङ्गे = प्रत्यङ्गम, निषक्तम् = व्याप्तम्, लिप्तमित्यर्थः । इदम्, रुधिरम्, तव = द्रौपद्याः, परिभवजस्य, तवेत्यस्यैकदेशे परिभवेऽन्वयः । अभे- दान्वयस्थल एवैकदेशान्वयस्यासाधुत्वबोधनात् । अनलस्य = कोपाग्नेः, उपशान्त्यै, = शमनाय, भवतु । मदङ्गलिप्तरुधिरं दृष्ट्वा परिभवाग्नि शमय कथं पलायम इति भावः । स्रग्धरा छन्दः ॥ ४१ ॥ द्रौपदी—( समीप जाकर ) स्वामिन्, आपकी जय हो ! जय हो !!! ( डर कर हट जाती है ) भीमसेन—इस दशा में मुझे देखकर डरने की कोई आवश्यकता नहीं । जिस नरपशु दुःशासन के द्वारा राजाओं की सभा में तुम आकृष्ट की गई हो, उस (पापी) के मेरे पीने से बचे हुए और हाथ में लगे हुए इस गाढ़े रक्त का स्पर्श करो । प्रिये ! कुरुओं के राजा दुर्योधन की जाँघें मेरी गदा से भग्न कर डाली गई हैं, उनका रक्त जो मेरे प्रत्येक अङ्गों में लगा हुआ है, वह शत्रु के द्वारा उद्दीप्त तुम्हारी क्रोधाग्नि की शान्ति के लिए है ॥४१॥