भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 340, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 340

षष्ठोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् ३२१

बुद्धिमत्तिके, क्व सा भानुमती योपहसति पाण्डवदारान् । भवति यज्ञवेदिसंभवे, द्रौपदी—आणवेदु णाहो । ( आज्ञापयतु नाथः । ) भीमसेनः—स्मरति भवती यत्तन्मयोक्तम् । ( 'चञ्चद्भुज—' ( १।२१ ) इत्यादि पठति । ) द्रौपदी—णाह, ण केवलं सुमरामि, अणुहवामि अ णाधस्स पसादेण । ( नाथ, न केवलं स्मरामि, अनुभवामि च नाथस्य प्रसादेन । ) भीमसेनः—( वेणीमवधूय । ) भवति, संयम्यतामिदानीं धार्तराष्ट्रकुल- कालरात्रिर्दुःशासनविलुलितेयं वेणी ।

उपसहतीति—प्रथमाङ्कोक्तेन 'अयि याज्ञसेनि कस्मादिदानीमपी'त्यादिवाक्येन या भानुमती पाण्डवदारानुपहसत् सा सम्प्रति क्व वर्तते इत्यर्थः । इयं कथा ३१ पृष्ठे द्रष्टव्या । भवति = त्वं द्रौपदी, स्मरणविषयमाह—चञ्चदिति । अयं प्रथमाङ्के-एकविंश- श्लोको द्रष्टव्यः । अनुभवामीति—प्रथमाङ्कस्थितैकविंशश्लोकप्रतिपादितं भीमकर्तृ कमत्केशावतंसन- मनुभवामीत्यर्थः । धार्तराष्ट्रकुलकालरात्रिः = दुर्योधनवंशविनाशकरात्रितुल्या, दुःशासनविलुलिता = दुःशासनेनाकृष्टा, वेणी = केशरचनाविशेषः ।

बुद्धिमत्तिके ! वह भानुमती कहाँ है जो पाण्डव-पुत्रों की स्त्री का उपहास करती थी । अयि याज्ञसेनि ! द्रौपदी—नाथ क्या आज्ञा है ? भीमसेन—क्या आपको स्मरण आ रहा है जो मैने कहा था । ( 'चञ्चद्भुजभ्रमित- चण्डगदा०' अंक १ श्लो० सं० २१ को पढ़ता है ) द्रौपदी—नाथ ! केवल स्मरण ही नहीं कर रही हूँ किन्तु स्वामी के प्रसाद से अनु- भव भी कर रही हूँ । भीमसेन—(वेणी को सुधार कर) श्रोमति ! कौरवकुल के लिए कालरात्रि वेणी को, ] जो दुश्शासन के द्वारा बिखराई हुई है, अब आप बाँध लीजिए । २१ वे०