वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 347, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ें३२८ वेणीसंहारं नाटकं
स्मात्परं समीहितं संपादयामि । युधिष्ठिरः -- न किंचिन्न ददाति भगवान्प्रसन्नः । अहं तु पुरुषसाधार- णया बुद्ध्या संतुष्टोऽस्मि । न खल्वतः परम्भ्यर्थयितुं क्षमः । पश्यतु देवः- क्रोधान्धैः सकलं हतं रिपुकुलं पञ्चाक्षतास्ते वयं पाञ्चाल्या मम दुर्नयोपजनितस्तीर्णो निकारार्णवः । त्वं देवः पुरुषोत्तमः सुकृतिनं मामाहृतो भाषसे किं नामान्यदतः परं भगवतो याचे प्रसन्नादहम् ॥ ४५ ॥ प्रीततरश्चेद भगवांस्तदिदमस्तु- पुरुषसाधारणया = अल्पया, अभ्यर्थयितुम्=याचितुम् । अन्वयः-क्रोधान्धैः सकलम्, रिपुकुलम्, हतम्, ते, वयम्, पञ्च, अक्षता, मम, दुर्नयोपजनितः, पाञ्चाल्या, निकारार्णवः, तीर्णः, देवः, पुरुषोत्तमः, आदृतः, त्वम्, सुकृतिनम्, माम्, भाषसे, प्रसन्नाद्, भगवतः, अतः, परम्, अन्यत्, अहम्, किन्नाम, याचे ॥ ४५ ॥ क्रोधान्धैरिति । क्रोधान्धैः अस्माभिरिति शेषः रिपुकुलम्=शत्रुवंशः, अक्षताः = कुशलाः, दुर्नयोपजनितः = दुष्टनीत्या द्यूतादिरूपया, उपजनितः उत्पादितः निकारा- र्णवः = समुद्रतुल्यापमानम्, तीर्णः, अस्माभिरिति भावः । सुकृतिनम् =पुण्यवन्तम्, मत्वेति शेषः । नातः परमभीष्टमस्ति यदहं याच इति भावः । शार्दूलविक्रीडितं छन्दः ॥ ४५ ॥ प्रीततरः-अतिप्रसन्नः । अनन्तर अब आपकी क्या इच्छा हैं जो हम लोग करें । युधिष्ठिर - 'भगवान् प्रसन्न होकर कुछ नहीं देते' यह बात तो नहीं है। मै पुरुष साधारण की बुद्धि से सन्तुष्ट हो रहा हूँ । इसके आगे याचना करने में मैं समर्थ नहीं हूँ । क्रोध के वश होने पर सम्पूर्ण शत्रु वंश का संहार कर लिया और पाँचो भ्राता हम लोग सुरक्षित रह गए, पाञ्चाली (द्रौपदी) ने मेरी दुर्नीति से उत्पन्न पराभवरूप समुद्र को पार कर लिया तथा आप पुरुषोत्तम भगवान् आदर के साथ मुझ सुकृति व्यक्ति से भाषण कर रहे है । अब इससे बढ़ कर और दूसरी क्या वस्तु है जिसके लिए मै भगवन् ! प्रसन्न आपसे अभ्यर्थना करूँ ॥ ४५ ॥ यदि भगवान् अधिक प्रसन्न हों तो यह आशीर्वाद दें-