वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

द्वितीयोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाशद्वयोपेतम् चेटी—देवि एवं णेदं । अकुसलदंसणावि । सिविणआप्पसंसाए कुशल- परिणामा होन्ति त्ति सुणीयदि । (देवि, एवमेतत् । अकुशलदर्शना अपि स्वप्नाः प्रशंसया कुशलपरिणामा भवन्तीति श्रूयते । ) भानुमती—जइ एवं ता कहइस्सम् । अवहिदा होध ( यद्येवं तत्कथ- यिष्ये । अवहिते भवतम् । ) सखी—कहेदु पिअसही ( कथयतु प्रियसखी । ) भानुमती—मुहुत्तं चिट्ठ जाव सव्वं सुमरिस्सम् । ( इति चिन्तां नाटयति । ) ( मुहूर्तं तिष्ठ यावत्सर्वं स्मरिष्यामि । ) ( ततः प्रविशति दुर्योधनः कञ्चुकी च । ) दुर्योधनः—सूक्तमिदं कस्यचित् । गुप्त्या साक्षान्महानल्पः स्वयमन्येन वा कृतः । कुशलपरिणामाः = कुशलस्वरूपाः, कुशलदायिन इत्यर्थः । अवहिते = सावधाने, द्विवचनान्तमिदम् । मुहूर्तं = किञ्चित् कालम् । धैर्यावसादात् स्वप्नो विस्मृत इत्यत आह—सर्वं स्मरिष्यामीति । सूक्तं = शोभनोक्तिः भावे क्तप्रत्ययः । अन्वयः—अपकारिणाम् , गुप्त्या, साक्षात्, वा, महान् , अल्पः ( वा ) स्वयम् अन्येन ( वा ) कृतः, अपकारः, महतीम् , प्रीति, करोति ॥ ३ ॥ सूक्तिमेवाह—गुप्त्या साक्षादिति । अपकारिणाम् = शत्रूणां, गुप्त्या = गोपनेन, चेटी—शोभना ठीक कहती है—ऐसा सुना जाता है कि अमङ्गलकारी स्वप्न भी देवताओं के नाम-कीर्तन से कुशल-कारक हो जाते हैं । भानुमती—यदि ऐसा है तो मैं कहती हूँ । पहले सावधान हो जाओ । सखी—हम लोग शान्तचित्त हैं, प्रिय सहेली कहें तो । भानुमती—सखि, भय से भूल गई हों अच्छा तो थोड़ा ठहर जाओ स्मरण करके सब कह रही हूँ । ( दुर्योधन का कञ्चुकी के साथ प्रवेश ) दुर्योधन—किसी ने ठीक कहा है कि— शत्रु के प्रति किया गया अपकार असीम आनन्द का जनक होता है चाहे वह अप्रकट ४ वे०