विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)
Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary
महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 108, कुल 493 में से
संदर्भ में पढ़ें( ८५ ) अन्वयः यः दोर्दण्डदर्पात् सम्मुखं धावितं द्रविडप्रकाण्डम् एकवीरं बाणोत्क- रच्छिद्रपरम्पराभिः वीररसस्य अभाजनं चक्रे। व्याख्या यो राजा दोर्दण्डयोर्भुजदण्डयोर्दर्पादभिमानात्सम्मुखमभिमुखं धावितं वेगेना- ऽऽगतं द्रविडेषु द्रविडदेशीयमनुषेषु प्रकाण्डं श्रेष्ठमेकवीरमप्रतिमभटं चोलदेशेश्वरं बाणानामिषूणामुत्करस्समूहस्तं कृताभिश्छिद्रपरम्पराभि शरवर्षजनितच्छिद्रैर्वीर- रसस्योत्साहरूपजलस्याऽभाजनमनाथय चक्रे। जलपात्रे छिद्रसत्वाद्यथा जलं तत्र न तिष्ठति तथैव तस्मिन् राज्ञि शरवर्षजनितच्छिद्रैर्वीररसस्याऽभावो जात इति भावः। भाषा जिस राजा ने, अपने भुजबल के अभिमान से सामने दौड पडे हुए द्रविड देशीय योद्धाओ में अप्रतिम वीर चोल देश के राजा को बाणो की वर्षा से छिद्रमय बनाकर उसमें वीररस रूपी जल का अभाव कर दिया। अर्थात् उसका सब वीररस, छेद वाले बर्तन मे से जैसे पानी चू कर वह बर्तन खाली हो जाता है वैसे उन छिद्रो से बाहर चू गया और वह वीररसहीन हो गया। अर्थात् हार गया। पृथ्वीभुजङ्गः परिकम्पिताङ्गीं यशःपटोल्लुण्ठनकेलिकारः। विधृत्य काञ्चीं भुजयोर्बलेन यश्चोलराज्यश्रियमाचकर्ष ॥११५॥ अन्वयः यः यशःपटोल्लुण्ठनकेलिकारः पृथ्वीभुजङ्गः भुजयोः बलेन काञ्चीं विधृत्य परिकम्पिताङ्गीं चोलराज्यश्रियम् आचकर्ष। व्याख्या य प्रसिद्धो यशश्चेलकीर्तिरेव पटस्तस्योल्लुण्ठनमुत्क्षेपणमपहरणमेव केलिस्तां करोतीति यश पटोल्लुण्ठनकेलिकार पृथ्या पृथिव्या भुजङ्ग पति कामुकश्च भुजयोर्बलेन काञ्चीं तन्नाम्नीं नगरीं रशनाञ्च विधृत्य जित्वा प्रगृह्य च परिकम्पितमङ्ग यस्या सा भयेन प्रेम्णा च कम्पयुक्तां चोलराज्यस्य श्रिय लक्ष्मीं छलनाञ्चाऽऽचकर्षाऽऽकृष्टवान्। अत्र नृपराज्यलक्ष्म्योर्व्यवहारेऽप्रकृतस्य