विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( १०९ ) अन्वयः अयं फलेन शून्यः गृहस्थाश्रमपादपः मां सुतरां दुनोति यन् अधुना अपि त्वयि सुताभिधानम् आत्मनः प्रतिबिम्बं न विलोकयामि । व्याख्या अय फलेन पुत्ररूपफलेन शून्यो रहितो गृहस्थाश्रमरूपो गार्हस्थ्यस्वरूपो धर्म- पादपो धर्मवृक्षो मा सुतरामत्यन्त दुनोति परितापयति । यथा वृक्ष फलेन शून्यो निष्फलत्वाय कल्पते तथैवाऽय गृहस्थाश्रमोऽपि । यद्यस्मात्कारणादधुनाऽप्यद्या- वध्यपि त्वयि भवत्यांसुत पुत्र अभिधान नाम यस्य त पुत्रनामकमात्मन प्रतिविम्ब प्रतिफल न विलोकयामि न पश्यामि । 'आत्मा वै जायते पुत्र' इति वचनात् । अद्यापि पुत्रोत्पत्तिर्न जातेत्यथ । अङ्गरूपकालङ्कार । भाषा यह फलरहित गृहस्थाश्रमरूपीवृक्ष मुझ अत्यन्त पीडित करता है । क्यो कि अभीतक तुममे मेरा प्रतिबिम्ब स्वरूप पुत्र उत्पन्न भया हुवा नही दीख पडता है । अर्थात् तुम को मेरा प्रतिबिम्ब स्वरूप पुत्र नही हुआ है । अलक्षणं बालमृगाक्षि लक्ष्यते १ न किञ्चिदङ्गेषु तवेद्दशः परम् । पुराकृतः पुण्यविपर्ययो मम ध्रुवं फलर्द्धिप्रतिबन्धकस्त्वयि ॥३०॥ अन्वयः (हे) बालमृगाक्षि तव अङ्गेषु किञ्चित् अलक्षणं न लक्ष्यते परं त्वयि ईदृशः फलर्द्धिप्रतिबन्धकः मम पुराकृतः पुण्यविपर्ययः ध्रुवम् । व्याख्या हे बालमृगाक्षि बालकुरङ्गनयने तव अङ्गेषु शरीरावयवेषु किञ्चिदल्पकिञ्चि- दप्यलक्षण कुलक्षणं पुत्रोत्पत्तिप्रतिबन्धक वन्ध्यात्वलक्षण न लक्ष्यते दृश्यते । पर किन्तु त्वयि भवत्यामीदृश इत्थम्भूत फलर्द्धिप्रतिबन्धकः पुत्ररूपफलसमाप्ति- बाधको ममैव पुराकृत पूर्वजन्मकृत पुण्यविपर्यय सुकृतवैपरीत्य पापमित्यर्थ । ध्रुवं निश्चयेन वर्तते । १ 'मृग्यत' इत्यपि पाठ ।