विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( १८५ ) व्याख्या मृगाङ्कश्चन्द्रः 'ऋक्षेशो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः' इत्यमरः । मौलौ मस्तके यस्य स मृगाङ्कमौलिश्चन्द्रमौलिर्देवः शिवोऽपि त्वामेव भवन्तमेव साम्राज्यलक्ष्म्याः साम्राज्यश्रियॊ दयितं वल्लभं 'दयितं वल्लभं प्रियम्' इत्यमरः । जगादोवाच कथितवानित्यर्थः । लोकेऽर्जने, स्तुतां प्रशंसितां जनप्रसिद्धामित्यर्थः । मे मम बहुपुत्रतामनेकतनयत्वं तु परेण त्वद्व्यतिरिक्तेन पुत्रद्वयेन व्यतनोत् कृतवान् । भाषा भगवान् शङ्कर ने भी तुम्हीं को साम्राज्यलक्ष्मी का प्रिय बताया था। संसार में प्रशंसित अनेक पुत्रवत्ता को शङ्कर ने मुझे अन्य दो पुत्रों को देकर पूर्ण कर दिया । तन्मे प्रमाणीकुरु वत्स वाक्यं चालुक्यलक्ष्मीश्चिरमुन्नतास्तु । निर्मत्सराः क्षोणिभृतः स्तुवन्तु ममाकलङ्कं गुणपक्षपातम् ॥५१॥ अन्वयः हे वत्स ! तत् मे वाक्यं प्रमाणीकुरु। चालुक्यलक्ष्मीः चिरं उन्नता अस्तु । निर्मत्सराः क्षोणिभृतः मम अकलङ्कं गुणपक्षपातं स्तुवन्तु व्याख्या हे वत्स पुत्र तत्तस्मात्कारणान्मे मम वाक्यं वचनं प्रमाणीकुरु स्वीकुरुष्व यौवराज्यं गृहाणेत्यर्थः । चालुक्यवंशस्य लक्ष्मीः राज्यश्रीश्चिरं चिरका- मुन्नता वृद्धिमभ्युपेताऽस्तु । मत्सरेणान्यशुभद्वेषेण परसम्पदसहनेनेत्यर्थं 'मत्सरोऽन्यशुभद्वेषे तद्वत्कृपणयोस्त्रिषु' इत्यमरः । रहिता हीनाः क्षोणि- राजानो ममाऽकलङ्कं दोषरहितं गुणेषु शौर्यादिषु पक्षपातं गुणैकरागमित्यर्थः स्तुवन्तु प्रशंसन्तु । भाषा हे पुत्र ! इसलिये मेरी बात को मानो अर्थात् युवराज पद को करो (जिससे) चालुक्यवंश की राज्यलक्ष्मी चिरकाल तक उन्नत मात्सर्यहीन अन्य राजा लोग मेरे अनिन्दनीय, गुणों के पक्षपात की प्रशंसा