विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( १४ )

उक्तिविशेषैर्मुहुर्मुहुराग्रहग्रहग्रहिं स्वपितरं न्यषेधत् । इत्यञ्च सोमेश्वर सोम- देवापरनामधेय एव यौवराज्यपदभाग्जायत। वस्तुतस्तु विक्रमाङ्कदेव एव राज्यधु- राज्योढुं धोरपि भारमादिकमठो भूमिशेषयोरिव विशेषरूपेण वभार । तदनन्तरं पितुराज्ञया सर्वत्र रणोत्सवेषु विजयमवाप । एवञ्च स चोलाञ्जगाय, स्वशरणागतं मालवाधीशं निष्कण्टकं राज्ये समस्थापयत् । बहवो भूपाला कन्यकाप्रदानच्छलतोऽस्य सर्वस्वदानं चक्रुः ।

चतुर्थसर्गे—

विक्रमाङ्कदेवो दिग्विजय्यार्थं प्रयाणमकरोत् । तद्गजा मलयं मलयजरहि- तमकुर्वन् । स केरलदेशं जीवितेशदेशं प्रापयत् । तद्भयात्सिंहलभूपालस्तच्छरणं जगाम । एवञ्च विक्रमाङ्कदेवो गाङ्गकुण्डपुरं चोलदेशं च जिगाय । वेङ्गि- भूपालं चक्रकोटपतिञ्च स निर्वीयं चकार । एवञ्चापराक्रान्तो महाविश्रान्तो विक्रमाङ्कदेवः कृतकार्यं सन्निवार्यदैवगत्या स्वदेशप्रत्यावर्तनकाले बहुविधान्यप- शकुनानि प्रत्यक्षीचकार । ततश्च स तच्छान्त्यर्थं सर्वस्वदानमालोच्य कृष्णा- नदीतटे विशश्राम । तस्मिन्नेव समये कल्याणपुरात्समायातो दूत एतादृशीमभव्यां वार्तामश्रावयत्—“राजकुमार ! भवज्जनको भावत्कं पाण्ड्यचोलसिंहल- भूपालविजयं समाकर्ण्याऽमन्दमानन्दसन्दोहमन्वभूत् । परं नियतिदुर्गतिपरवशः स दाहज्वराभिभूत्या दक्षिणापथत्रिपथगां तुङ्गभद्रां प्राप्य सुवर्णदानपूर्वकं कण्ठदध्ने तन्तोये प्रविश्य चन्द्रशेखरपुरं प्रययौ” इति । इत्यञ्चाऽकाण्ड एव जनककैलाश- वासमाकर्ण्य परितप्तः स भृशं परिदेवयामास । अथ स सस्थितस्य तातस्योत्तर- क्रिया यथाविधि विधाय सत्वरमग्रजालोकनोत्कण्ठया कल्याणप्रयाणमुद्दिश्य जगाम ॥

तत स कियद्भिरपि दिवसैः कल्याणपुरीं समासाद्याऽग्रे समागतेनाऽग्रजन्मना सम्मानितस्तेनैव समं समानसक्लेशं नरेशप्रासादं विवेश । तदनु तावुभावकृत्रि- माभिप्रियं प्रणयवृत्तिभिः कतिचिद्वासरानापयताम् । गुणगणज्येष्ठोऽपि स ज्यायांसं तातप्रतीकाशं भ्रातोद्ध्य समीक्ष्य समर्पयामास च तस्मै दिग्विजयोपार्जितं समस्तं वस्तुजातम् । ततश्चानिवार्यया भवितव्यतया सोमेश्वरो दुर्विनयोपरोऽ- भूयेन च स भूपो विमले चालुक्यकुले कलङ्करूपो बभूव । यदा विक्रमादित्य आत्मनोऽग्रजस्य दुराग्रहं निराकर्तुं न शशाक, तदाऽन्यच्छोभीत्या भेरीरवेण श्रवणविवरं भिन्दन्कल्याणपुराद्विनिर्ययौ ॥