विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)
Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary
महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 22, कुल 493 में से
संदर्भ में पढ़ें( १५ )
पंचमसर्गे—
विक्रमादित्य कल्याणपुरत्यागसमये स्वाग्रजात्सङ्कटमाशङ्क्य नयविनयोपेत जयसिंहापरनामधेय स्वानुज सिंहदेवमपि निनाय। अथैतद्वृत्तमसहमानश्चा- लुक्येश्वर सोमेश्वरो विक्रमादित्यस्य पृष्ठत पुष्कल बल व्यसंजयत्। ततश्च निर्बंधप्रहरणपर तद्बलनिवहन्नपि महाविक्रमो विक्रमश्चूर्णित चकार। उत्तुङ्ग- शक्ति स तुङ्गभद्रा प्राप, युद्धेच्छया चोलसम्मुखवर्ती च बभूव। एव च स कञ्चित्काल यावद्दनवासमण्डलमध्युवास। स्वबलवाद्यनिनादैर्मलयदेशभूभुजा- मात्मपूर्वविक्रम स्मारयन्विक्रम पुरत उच्चचाल। तस्मिन्नेवान्तरे कोङ्गणदेश- नरेशो जयकेशी प्रार्थितादप्यधिक धन तस्मै समर्पयामास। आलुपपालकश्च तदन्तिके रणचापल त्यक्त्वा समृद्धिं चाऽगात्। तत स रणेच्छया चोलांश्चचाल। विक्रमबलाऽतिक्रमाऽक्षमश्चोलभूपाल सन्ध्यर्थं स्वसन्देशहर विक्रमान्तिक प्राहिणोत्। स दूतो विक्रम बहुश स्तुत्वा चोलभूपालो भवते स्वकुमारी समर्प- यितुमिच्छती' ति निवेदयामास। विक्रमोऽपि तत्प्रार्थनामभ्युपगच्छंस्तुङ्गभद्रानदी- तटमगात्। तत्रश्चोलपति स्वकन्या विप्राय समर्पितवान् ररक्ष चैव विक्रमबलाक्रमणाच्चोलाऽञ्चलाम्।
षष्ठसर्गे—
अथ चोलपति कन्यादानान्तर जामातुरभ्यनुज्ञा समवाप्य चचाल। ततो विक्रमादित्य किञ्चित्कालाऽन्तर दैवहतकतया दुर्विलसिताद्रणाङ्गण चोलपते सुरलोकप्रयाणमाकर्णयत्। परिदेवनादनु स चोलराजकुमारे धियमभिषक्तु काञ्ची प्रति समुच्चचाल। तत्र च विक्रमादित्य विलोक्य काञ्चीकामिन्यो बहुविधा शृङ्गारचेष्टाश्चक्रू। ततश्च स दुष्टवर्गं क्षयतेजस विधाय चोलेन्द्र- निर्माणित गङ्गाकुण्डपुर प्रययौ। तत्र च स परिपन्थिसैन्यनिधनपूर्वक चोल- राजकुमार राजपदमभिरोप्य मासमपर्यन्त तत्राऽवस्थाय भूयोऽपि तुङ्गभद्रा यव्राज। दिष्टाऽनिष्टतया कतिपयदिदिवसेषु गतेषु राजिगाऽभिधान वेङ्गिनाथ प्रकृति- विरोधहतस्य तस्य निकृष्टश्यालकस्य राज्यमपजहार। कुटिलमतिरसौ राजिग पुनर्विक्रमाक्रमणायोद्युध्य विक्रमाग्रज सोमेश्वर स्वसहायकमकृत। ततो विक्रमादित्य राजियवधार्थ कृतप्रयाणे सति सोमेश्वरस्तस्य पृष्ठ त्वरिततरमुपागत। अग्रजेन सम समरकरण परमकल्म मन्वानो विक्रमोऽश्रुपूर्णनयन उद्यतो न बभूव, युद्धनिराकरणार्थं बहून्यनुभववचनानि च तत्पार्श्वे विससर्ज। इत्थ च समरा- नुद्यत निद्रापरस्य च भगवत्प्रमथेश्वर शान्त्यर्थपरिरक्षणार्थं युद्धतत्पर चकार।