भारतकोश
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा

DevanagariSanskritpublished493 पृष्ठ

पृष्ठ 269, कुल 493 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 269

( २५२ ) व्याख्या धाता विरञ्चिना 'धाताब्जयोनिर्द्रुहिणो विरञ्चि कमलासन' इत्यमरः। सुवर्णस्यस्तम्भ सुवर्णस्तम्भ काञ्चनस्तम्भस्तस्य विश्रमो विलासो भ्रान्तिर्वा यस्मिन् स काञ्चनस्तम्भसदृश आहवमल्लस्याऽऽहवमल्लदेवनृपस्य बाहुर्भुज पुरन्दरस्य पुरुहूतस्य 'वृद्धश्रवाःशुनासीरः पुरुहूत पुरन्दर' इत्यमरः। धुरा राज्यकार्यभार स्वर्गराज्यकार्यभारमित्यर्थः। धर्तुं वोढु व्यवहित कृतोऽस्मा- द्भूलोकान्महददूरे स्थापितः। नृपस्य पुण्यातिशयेन देवत्वप्राप्त्या पुरन्दरस्य राज्यकार्ये साहाय्यप्रदानार्थं ब्रह्मणा स व्यवहित इति भावः। काव्यलिङ्गालङ्कारः। भाषा ब्रह्मान्, सोने के खम्भ की शोभा वाले राजा आहवमल्लदेव के बाहु को स्वर्ग के राज्य कार्य में इन्द्र की सहायता करने के लिय इस पृथ्वी पर से दूर हटा दिया है। अर्थात राजा को इस पृथ्वी पर से स्वर्ग में हटा दिया है। निजासु राजधानीषु स्थितिं दधतु पार्थिवाः। तादृशः पुनरुत्साहो वीरसिंहासने कुतः ॥७७॥ अन्वयः पार्थिवाः निजासु राजधानीषु स्थितिं दधतु ! कुतः पुनः वीरसिंहासने तादृशः उत्साहः। व्याख्या पृथिव्या ईश्वरा पार्थिवा नृपा निजासु स्वीयासु राजधानीषु प्रधाननगरेषु स्थिति सुखेन निवास दधतु कुर्वन्तु । कुत कस्माद्धेतो पुन भूयो वीराणा सिंहासन सङ्ग्रामभूमिस्तस्मिन् तादृश पूर्वानुभूत उत्साहश्चित्तस्योन्नति । सम्प्रति नृपस्याऽऽहवमल्लदेवस्य युद्धप्रियस्याऽभावात्सर्वै राजानो युद्धभय त्यक्त्वा सुखेन निवसन्त्विति भाव । भाषा राजा लोग अब सुख से अपनी अपनी राजधानियो में रहें। आहवमल्लदेव राजा के न रहन से अब युद्ध भूमियो में वैसा उत्साह कहाँ। अर्थात् युद्धप्रिय राजा आहवमल्लदेव के न रहने से युद्ध का भय छोडकर सब राजा निश्चिन्त हो कर अपनी अपनी राजधानी में सुख से रहें।