विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

११२ विक्रमोर्वशीये (चर्चरीकयोपसृत्य जानुभ्यां स्थित्वा ।) त्वयि निबद्धरते प्रियवादिनि प्रणयभङ्गपराङ्मुखचेतसः । कमपराधलवं मम पश्यसि त्यजसि मानिनि दासजनं यतः ॥ ५५ ॥ कथं तूष्णीमेवास्ते । अथवा परमार्थत मरिदियं नोर्वशी । अन्यथा कथं पुरूरवसमपहाय समुद्राभिसारिणी भवेत् । भूनिर्वेद- प्राप्याणि श्रेयांसि । भवतु । तमेवोद्देशं गच्छामि, यत्र मे नयनयो सा सुनयना तिरोहिता । (परिक्रम्यावलोक्य च ।) इमं तावत्प्रियाप्रवृ- त्तये सारङ्गमासीनमभ्यर्थये । अभिनवकुसुमस्तबकितरुवरस्य परिसरे मदकलकोकिलकूजितमधुरझकारमनोहरे । नन्दनविपिने निजकरिणीविरहानलेन सन्तप्तो विचरति गजाधिपतिरैरावतनामा ॥ ५६ ॥ (गलितकं । जानुभ्यां स्थित्वा ।) कृष्णसारच्छविर्नाऽयं दृश्यते काननश्रिया । नवशष्पावलोकाय कटाक्ष इव पातितः ॥ ५७ ॥ मध्धाल ॥ वेलाया सृष्टिक्ष यदुद्देशिनमापातस्तस्तेन दग्धो ह्यन्तरारो यत स । वृक्षदस्तेलन्न ग्राह्यवे पूर्वविशाला नियम इतद्सतडि विधवम् । सार्यरट् भक्तरतीति वा । रूपयिगुरुद्देशलथे देशी ॥ ५० ॥ रवयीति । निबद्धरतिर्नितरां सक्तचि- त्तस्य । प्रियवाग्नि प्रियभाषणरतस्य । प्रणमस्य जीठभङ्गात्पराङ्मुखं यतो ऽव- करणं यस्य ॥ ५५ ॥ ऐरावतगन्तातवाह— अभिनवेति । एतादृशपरिसर- शिष्ट वने भ्रमन् विरहाडिग्रम द्योतयति ॥ ५६ ॥ गतिहली नाट्यतित् ॥ कृष्णसारेति । कृष्णसारः कृष्णमृगस्तद्वच्छविर्निद्मयः । यनेकृष्णो यः सारो उपादानं यनीनिष्टा तच्छूविदक्रित्। सन्निधान इत्यर्थः । राज वाचदृणं पश-