विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Vikramorvashiyam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 141, कुल 168 में से
संदर्भ में पढ़ें१२० विक्रमोर्वशीये (चर्चरी।) पाविअसहअरीसंगमओ पुल्लअपसाहिअभुअङ्गओ। सेच्छापत्तविमाणओ विहरइ हंसजुआणओ ॥ ७४ ॥ (इति खण्डधारया निष्क्रान्तौ।) चतुर्थोऽङ्कः।
१ प्राप्तसहचरीसङ्गमः पुल्कप्रसाधितारः। स्वेच्छाप्राप्तविमानो विहरति हंसयुवा ॥
मने अचिरप्रभा विद्युत्तद्विलसिते हेतुमत्तः। सुरकार्मुकमेवाभिनवं नूतनं वि- भ्रमादेश्यं तेन शोभमानेन। 'आभ्रेदद्याश्चर्ययोश्चित्रम्' इति त्रिकाण्डी। वि मानत्वं प्रापितेन सम्भाव्येनेति शेषः। नूननेव मेघेन् मां गृहं प्रापय॥ ७३॥ हंसव्यापदेशेनाह—पावियइति। प्राप्तसहचरीसंगम पुळकप्रसाधिताङ्गः। से च्छाप्राप्तविमानो विहरति हंसयुवा॥ प्रसाधितं भूषितम्। स्वेच्छयैव प्राप्तं वि मानं यानं येन। स्वेच्छया विहरतीत्यर्थः। यद्वा स्वेच्छया ईश्वरेच्छया प्राप्तो विशिष्टो मानः प्रियासङ्गादिजनितास्य सत्कार्थो येन। एते अभिमानोपनीतमन्त्रो मयान ॥ ७४ ॥ खण्डधारयेति। खण्डधारख्या गीतिमुक्ता निष्क्रान्ता मित्यर्थः। तल्लक्षणं च पूर्वमुक्तम्॥ विश्रुतिर्विक्रमोर्वश्याश्चतुर्थेऽङ्के यथामति। निर्मिता रङ्गनाथेन मद्भद्रैः संशोध्यतामिदम्॥ इति श्रीमद्दिव्वेकरमौक्तिकुलमौलिमण्डनरङ्गनाथदीक्षितृ शिवधराएकृष्णतनूजेनरङ्गनाथनिर्मितायां विक्रमोर्वशीयप्र- शिकायां चतुर्थाङ्कोऽगमत् ॥