विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

पञ्चमोऽङ्कः । १२५ प्राप्तापराधोचितमन्तरीक्षा त्समौलिरत्नः पतितः पतत्री ॥ ६ ॥ (सर्वे विस्मयं रूपयन्ति ।) कञ्चुकी—अभिप्रेतोऽयं मणिः कस्मै प्रदीयताम् । राजा—वेधक, गच्छ । कोशपेटके स्थापयैनम् । किरात—'जं भट्ठा आणवेदि त्ति । (इतिमणिमादाय निष्क्रान्तः ।) राजा—(शस्त्रस्य प्रति ।) आर्य, जानाति भवान्कस्यायं बाण इति । कञ्चुकी—नामाङ्कितो दृश्यते । नात्र मे वर्णविभावसहा दृष्टिः । राजा—तदुपक्षेपय शरं यावन्निरूपयामि । विदूषक—किं भवं विमारेदि । राजा—शृणु तावदहर्तुर्नामाक्षराणि । विदूषक—अवहिदो म्हि । राजा—(वाचयति ।) उर्वशीसंभवस्यायमैलसूनोर्धनुष्मतः । कुमारस्यायुषो बाणः संहर्ता द्विषदायुषाम् ॥ ७ ॥ विदूषक—दिट्ठिआ संताणण वड्ढदि महाराओ । १ यदाज्ञापयतीति । २ किं भर्ता विचारयति । अवहितोऽस्मि । ४ दिष्ट्या सन्तानेन वर्धते महाराजः । वचनात् प्रभावः शासनं बोधनम् । अपराध्योचितं योग्यं शासनमित्यर्थात् ॥६॥ जायतेऽस्य ना कोशाभ्यन्तरस्थाने बभ्रौ स्थितपेटिकायां वरात्र । किरात । यद् नाप यतः ... पयति तत्र मम नयः शब्दयोगेन निरूपयामीति भविष्यदर्थे ॥ विदूषकः । किम् अत्र विचारयति ॥ विदूषकः । अवहितोऽस्मि ॥ उव नयन्त्येति । तस्य पुरूरवसः सूतोः पुत्रस्य । आयुर्नामधेय कुमारस्य । ० सायुषं । पञ्चाधिनार्थम् ॥ ॥ विदूषकः । दिष्ट्या संतानेन वर्धते