विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

पञ्चमोऽङ्कः । १३३ (उर्वशी स्मृत्वा रोदिति ।) विदूषकः-किं णु खलु संपदं अण्णोदी अस्सुमुही संवृत्ता । राजा-(साश्रवम् ।) किं सुन्दरि प्ररुदितासि ममोपनीते यशस्वितेरधिगमात्स्फुरति प्रमोदे । पीनस्तनोपरिणिपातिभिरर्पयन्ती मुक्तावलीविरचनां पुनरश्रुकंसैः ॥ १५ ॥ उर्वशी-सुणादु महाराओ । पढमं उण पुत्तदंसनसमुत्थिदेण आणन्देण विसुमरिदम्हि । दाणीं महिन्दपेरिदत्तेण मम हिअए ठिदं समएण । राजा-कथ्यतां समयः । उर्वशी-अह पुरा महाराजगहिदहिअआ गुरसावसंमूढा महि- न्देण अवणीकदअ अब्भणुण्णादा । १ किं नु खलु साप्रतमप्रभवत्यश्रुमुखी संवृत्ता । २ शृणोतु महाराजः । प्रथमं पुनः पुत्रदर्शनसमुत्थितेनानन्देन विस्मृ- तास्मि । इदानीं महेन्द्रप्रवर्त्तितेन मम हृदये स्थितं समयेन । ३ अह पुरा महाराजगृहीतहृदया गुरुशापसंमूढा महेन्द्रेनावधी- कृत्याभ्यनुज्ञाता । दाधी । जयंत इत्यनुषंग ॥ १४ ॥ विदूषक । किं नु खलु सांप्रतमप्रभव त्यश्रुमुखी संवृत्ता । सांप्रतमित्यत्र एकपदे इति पाठः । एकपदे तत्क्षणे । तत्क्षणैकपदे तुल्ये क्षण मात्रे च सत्वरम्' इति हलायुधः ॥ किं सुन्दरीति । प्ररुदिता कृतरोदना । वंशस्य कुलस्य स्थितिरवस्थानं यस्मात्तादृशस्य सुत स्याधिगमात्प्राप्तेः कुल प्रस्थानप्राप्तया । वंशो वेणौ कुले वर्गे पृष्ठस्यावयवा न्तरेति । मात्राविवरदण्डापि वाप्यभाण्डान्तरेऽपि च ॥ इति धीरधसेनः । मर्यादायामवस्थाने स्थाने धीमनि च स्थितिः इति विश्वलोचनः । स्फुरति प्रकाशमाने । प्रमोदे संतोषे । उपनीत इत्येव धवि । महति इति कचित्पाठः । महति उद्दामे । पुनरुक्तैरिति क्रियाविशेषणम् । विरचनम् इति पाठे तद्विशे षणम् । अश्रुत्युभिः । अश्रमश्रु च (शोणितम्) इति त्रिकाण्डी ॥ १५ ॥ उ र्वशी । शृणोतु महाराजः । प्रथमं पुनः पुत्रदर्शनसमुत्थितेनानन्देन विस्मृतास्मि । इदानीं महेन्द्रप्रकीर्तनेन मम हृदये स्थितं समयेन । समयेनावधि कालेव । समया शपथामारकालसिद्धान्तसंविद् इति त्रिकाण्डी ॥ उर्वशी ।