विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Vikramorvashiyam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 39, कुल 168 में से
संदर्भ में पढ़ें३६ विक्रमोर्वशीये राजा—प्रतिगृहीत ब्राह्मणवचनम्। (इति परिक्रामत ।) विदूषक —पेक्खदु भव यम तावदारसुन्द से अभिरामत्वं पमदवणस्स । राजा—ननु प्रतिपदमंत्र तावदवलोकयामि । अत्र हि, अग्रे लीनश्वपाटल कुरवक श्याम द्वयोर्भागयो- र्बालाशोकसुपोद्गरागसुभग भेदोन्मुख तिष्ठति । ईषद्वद्धरजःकणाम्रकपिशा चूते नवा मञ्जरी मुग्धत्वस्य च यौवनम्य च सखे मध्ये मधुश्रीःस्थिता ॥७॥ विदूषक —एशो कमणमणिसिलावट्टमणाही अदिमुत्तलदाम ण्डओ भमरसङ्घनिहट्टिदेहिं कुसुमेहिं किदोवआरो णिअ अत्तभवदो वहिदि । ता अणुगहीअदु एसो । राजा—यदभिरोचते भवते । (उपविशत ।) विदूषक —दोणिं इहामीणो लल्लिल्दागेहिअणागणेबणो उव्मीगदु उकण्ठं विनोदेदु भवं । १ प्रेक्षतां भवांस्तावदारमुचितमस्याभिरामत्वं प्रमदवनस्य । २ एष कृष्णमणिशिलापट्टमनाथाऽतिमुक्तलतामण्डपो भ्रमरसङ्घविघ टितैः कुसुमैः कृतोपचार स्वात्रभवतो वतत । तदनुगृह्यतामेष । ३ .... नानिदानीमा ... गनल म्यनानडोचन त्वगीमनामुत्कण्ठां विनोदयतु भवान् । विद्वागण अचिरान्नष्टभ्रान्तिभावेन एव तं सहायी भविष्यति ॥ विदू षक । प्रेक्षतां भवां यम तावत्परमुचितमस्याभिरामत्व प्रमदवनस्य ॥ अग्रे इति । अग्रेऽग्रतश्च श्रान्तश्वतात कुरवक कुरवक पीत कुरण्टककुसुमं द्वयो र्भागयोर्भवत श्यामम् । तत्र श्यात कुरबकस्तत्र पीत कुरण्टक । इति त्रि काण्डः । बालाशोकं नूतनमशोककुसुममुद्रागसुभगसुद्वारक्तवागुदरं भेदो न्मुखं विकासोन्मुखम् । अनेन विशेषणद्वयेन मुग्धत्वावस्थात उक्त । ईषद्वद्ध- इत्यादीना द्वयोरवस्था वर्णित ॥ ७ ॥ विदूषक । एष कृष्णमणिशि लापट्टनाथाऽतिमुक्तलतामण्डपो भ्रमरसङ्घविघटितैः कुसुमैः कृतोपचार इवात्र भवतो वर्तते । तदनुगृह्यतामेष । अतिमुक्त इत्युद्ध स्नाङ्गवल्ली माधवी लता ।' इति त्रिकाण्ड ॥ विदूषक । इदानीमिहासीनो हतितडतालोम्य-