विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

३६ विक्रमोर्वशीये राजा—प्रतिगृहीत ब्राह्मणवचनम्। (इति परिक्रामत ।) विदूषक —पेक्खदु भव यम तावदारसुन्द से अभिरामत्वं पमदवणस्स । राजा—ननु प्रतिपदमंत्र तावदवलोकयामि । अत्र हि, अग्रे लीनश्वपाटल कुरवक श्याम द्वयोर्भागयो- र्बालाशोकसुपोद्गरागसुभग भेदोन्मुख तिष्ठति । ईषद्वद्धरजःकणाम्रकपिशा चूते नवा मञ्जरी मुग्धत्वस्य च यौवनम्य च सखे मध्ये मधुश्रीःस्थिता ॥७॥ विदूषक —एशो कमणमणिसिलावट्टमणाही अदिमुत्तलदाम ण्डओ भमरसङ्घनिहट्टिदेहिं कुसुमेहिं किदोवआरो णिअ अत्तभवदो वहिदि । ता अणुगहीअदु एसो । राजा—यदभिरोचते भवते । (उपविशत ।) विदूषक —दोणिं इहामीणो लल्लिल्दागेहिअणागणेबणो उव्मीगदु उकण्ठं विनोदेदु भवं । १ प्रेक्षतां भवांस्तावदारमुचितमस्याभिरामत्वं प्रमदवनस्य । २ एष कृष्णमणिशिलापट्टमनाथाऽतिमुक्तलतामण्डपो भ्रमरसङ्घविघ टितैः कुसुमैः कृतोपचार स्वात्रभवतो वतत । तदनुगृह्यतामेष । ३ .... नानिदानीमा ... गनल म्यनानडोचन त्वगीमनामुत्कण्ठां विनोदयतु भवान् । विद्वागण अचिरान्नष्टभ्रान्तिभावेन एव तं सहायी भविष्यति ॥ विदू षक । प्रेक्षतां भवां यम तावत्परमुचितमस्याभिरामत्व प्रमदवनस्य ॥ अग्रे इति । अग्रेऽग्रतश्च श्रान्तश्वतात कुरवक कुरवक पीत कुरण्टककुसुमं द्वयो र्भागयोर्भवत श्यामम् । तत्र श्यात कुरबकस्तत्र पीत कुरण्टक । इति त्रि काण्डः । बालाशोकं नूतनमशोककुसुममुद्रागसुभगसुद्वारक्तवागुदरं भेदो न्मुखं विकासोन्मुखम् । अनेन विशेषणद्वयेन मुग्धत्वावस्थात उक्त । ईषद्वद्ध- इत्यादीना द्वयोरवस्था वर्णित ॥ ७ ॥ विदूषक । एष कृष्णमणिशि लापट्टनाथाऽतिमुक्तलतामण्डपो भ्रमरसङ्घविघटितैः कुसुमैः कृतोपचार इवात्र भवतो वर्तते । तदनुगृह्यतामेष । अतिमुक्त इत्युद्ध स्नाङ्गवल्ली माधवी लता ।' इति त्रिकाण्ड ॥ विदूषक । इदानीमिहासीनो हतितडतालोम्य-

द्वितीयोऽङ्कः । ३७ राजा—(विचिन्त्य ।) स्फुरत्कुसुमितास्वपि सखे नोपवनलतासु नम्रविटपासु । चक्षुर्याति धृतिं तदङ्गनालोकदुर्ललितम् ॥ ८ ॥ तदुपायश्चिन्त्यता यथा सफलप्रार्थनो भवेयम् । विदूषकः—(विहस्य ।) भो, अहल्याकामुअस्स इंदस्स वज्ज- सचिवो, उवजीरज्जुसुअम्म भवदो वि अहम् । हुवे नि एत्थ उम्मरुओ । राजा—न खलु चिन्तयति भवान् । विदूषकः—(विचिन्तति ।) ऐसो चिंतेमि । मा उण परिदेवि- १ भो, अहल्याकामुकस्येन्द्रस्य यत्र मन्त्री, उर्वशीकामुकस्य च वसिष्ठोऽभूत्। द्वावप्यत्रोन्मत्तौ । २ एष चिन्तयामि। मा पुनः परिदेविन मनागपि भवतुपति। अहो, अह कावदर्गा। मानसावत्र दर्शनीयतामुत्कण्ठा दिशान्तवस्तु त्वाद् ॥ बहुकुसुमितास्विति । बहुकुसुमितास्वप्यननासु न समाध्वनिरत सवनगेमनीष्वपि च व्यञ्जना उ- पनव नन... ना उप... समानत्वात्तस्या भवनेनादितनतया प्रकटा र दिनव क... जन। दपि। १ बहु शाल्मजन्द्र नानोपवनानाेषु नोञ्च । तन ना णी यपि र स्प... नु ता श नु । । र ह ना । विशेषेणमाह—नन्दन ति । न वन र विनाजनरा ३ ... द्युरामटमनामा बहुकुसुमितान्वयानि जित र वद्रवन दु ० नोपन वन य ई चुकरी शास्त्रनाम्न्या या मव णि र ? १ L नि । इन वल । ४ । । । राम न र । अतिशित र । गांथां गौचर्मा ? २ र आगुचि । न गनन २ जा प्राण्डा । ५ युक्त । । । व्योमावा र । न च स्य रगार र सिस न स्या । ति । रोमा व तु विऽविष्यञ्च नाव च तुन नयान्न र । । । क्या । भन इयु । । ।-६ रोरि राग् । सम र्श ऽत्रशुप । । ३ । २ । त २ सा । विदूषक । म नटप्पा कामुक न व सचिव उर्वशी कामुकस्य रसना यहम् । ० उ पनो मत्तो ॥ विदूषक । ए वि । मा । मा पुन रागन्ध समागप भ० पति ।

३८ विक्रमोर्वशीये देहि मे त्वां पश्यामि। (नेपथ्ये गीयते। उपगताम् इतश्चेतश्चावलोक्य) अये, अयम् कण्ठध्वनिः। राजा— अमुणा मह णेहसमुब्भवेण गा हिअअं पेइवाविहेणिअम्। अभितुत्ती व्व बाप्पणिग्गमो वअणे णीसुसिरा विरेइ ॥ ७ ॥ (इति परिक्रामति।) (पुनः उपगतं द्विपदीं विभाव्य च।) विदूषकः—भो वअस्स ! कहिं खु अहिरमसि ? राजा—(विलोक्य। सविषादम्) मोद, दैवहतकेन पुनः उर्वशीमेव सम्भाव्य धावितोऽस्मि। किञ्च भवता तस्या वृत्तान्तः कश्चिदुपलब्धः ? विदूषकः— ण उण मए लद्धा। राजा—(स्वगतम्) नूनम् एषा कुपिता।

विक्रमोर्वशीयम् । ३९ उर्वशी - सखि मे प्राणेश्वरस्य वार्तामवधारय । चित्रलेखा - अत्र किं विचारणीयम् । अहो दृश्य- ते महाराजः । पूर्वरङ्ग - नान्दी प्रयुक्ता । तस्मिन् प्रयोगे - यदा लक्ष्मी स्वयंवरोऽभिनिर्वृत्तः । तदा उर्वशी स्वचित्तेन पुरूरवसं स्मरन्ती आसीत् । क्रोधान्मुनिना 'उर्वशी भूलोके पतिष्यसि' इति शप्ता । महेन्द्रेण - "यस्य त्वं मन्मथवशानुगा जाता तस्यैव भवती भविष्यति" इत्यनुगृहीता स्वस्थानं गन्तुमाज्ञा दत्ता । चित्रलेखा - सखि, तिष्ठता तावत् । किं भगवता देवगुरुणा १ प्रत्यक्षं दृष्टिगोचरं ज्ञानमभवत् । २ सर्वप्रपञ्चवर्तिनीनां प्रजानां वृत्तान्तः प्रत्यक्षत एव सर्वदा दृश्यत इति । ३ ततस्ततः । ४ प्रयोगे नाट्यप्रयोगे । ५ भरतेन मुनिना प्रवर्तिते । ६ लक्ष्मीस्वयंवर इत्याख्याने नाटके । ७ तस्यां लक्ष्म्यां यदा उर्वशी वर्तते स्म तदा वारुणी-भूमिकामभिनयन्त्या मेनकया पृष्टा । ८ सोऽहं कस्मै दीयेय । अत्र भगवता देवगुरुणा अपराद्धिका इत्यनेन मुनिना वारुणीवाक्यश्रवणादनन्तरं क्रुष्टेत्याह ॥ चित्रलेखा । सखि लज्जिता उर्वशी ... यदा त्वया पुनस्तस्य प्रत्ययः प्रयुक्तः । उर्वशी । अनु- गृहीतास्मि । चित्रलेखा । भो नु खलु विद्याधर्या ॥ उर्वशी । मदनः खलु मां विकलयति । चित्रलेखा । भद्रम् । परं न विस्मयनीयम् ॥ उर्वशी । तव ता- वद्विदूषकस्य वा ... तस्य गच्छन्त्याः कामचारो भवेत् ॥ चित्रलेखा ।

The provided image is completely blank and contains no text to transcribe.

द्वितीयोऽङ्कः। ४१ चित्रलेखा-(राजानं दृष्ट्वा सहर्षम्।) सहि, एसो पदमोदिदो विअ भववं चन्दो कोमुदिं विअ अवेक्खदि तुमम्। उर्वशी-(विलोक्य।) हला, दाणिं पदमदसणादो वि सवि- सेसं पिअदंसणो मे महाराओ पडिभादि। चित्रलेखा-जुज्जदि। ता एहि। उवसप्पम्ह। उर्वशी-णे दाव उवसप्पिस्सम्। तिरकरिणीपडिच्छण्णा पास- वत्तिणी भविअ सुणिस्सं दाव पासवत्तिणा वअस्सेण सह विअणे किं मन्तअन्तो चिट्ठदि त्ति। चित्रलेखा-जेहा द रोअदि। (उभे यथोक्तमनुतिष्ठतः।) विदूषकः-भो, चिन्तिदा मए दुल्लहप्पणइअणस्स समागमो- वाओ। (राजा तूष्णीमास्ते।) १ सखि, एष प्रथमोदित इव भगवांश्चन्द्रः कौमुदीमिवावेक्षते त्वाम्। २ सखि, इदानीं प्रथमदर्शनादपि सविशेषं प्रियदर्शनो मे महा- राजः प्रतिभाति। ३ युक्तम्। तदेहि। उपसर्पाव। ४ न तावदुपसर्पिष्यामि। तिरस्करिणीप्रच्छन्ना पार्श्ववर्तिनी भूत्वा श्रोष्यामि तावत् पार्श्ववर्तिना वयस्येन सह विजने किं मन्त्रय- माणस्तिष्ठतीति। ५ यथा ते रोचते। ६ भोश्चिन्तिता मया दुर्लभप्रणयिजनस्य समागमोपायः। प्रमदवनं वातप्र क्षेम्याम् ॥ चित्रलेखा। राज एष प्रथमोदित इव शिवा ० मीक्षित त्वाम् ॥ उर्वशी । सखि इदानीं प्रथमदर्शनादपि सविशेषं प्रियदर्शनो मे महाराजः प्रतिभाति ॥ चित्रलेखा । युक्तम् तदेहि । उपसर्पाव ॥ उर्वशी । न तावदुपसर्पिष्यामि तिरस्करिणीसंछन्ना पार्श्ववर्ती भूत्वा तावत् शृणोमि पार्श्ववर्तिना वयस्येन सह विजने किं मन्त्रयमाणस्तिष्ठतीति । तिरस्करिणी तु संनाया । चित्रलेखा । यथा ते रोचते ॥ विदूषकः ।

४२ विक्रमोर्वशीये उर्वशी—का उण धण्णा इत्थिआ जा इमिणा पहिमुग्गमाणा अत्ताणअ विनोददि । चित्रलेखा—झाणम्म किं विलम्बीयदि । उर्वशी—सहि, भीआमि सहसा पच्छाआदो णिक्खादुम् । विदूषक —भो, ण भणामि चिन्तिदो मए दुल्हप्पणइनाम- मागमोवाओ । राजा—वयस्य, कथ्यताम् । विदूषक —सिमिणैसमागमआरिणि णिद्दं सेवदु भवम् । अहवा तत्तमोदीए उव्वसीए पडिकिर्दि चित्तफल्ल अहिलिहिय आलो- अन्तो अत्ताणअं विनोदेहि । १ का पुनर्घन्या स्त्री या अनेन परिमृग्यमाणात्मानं विनोदयति । २ ध्यानाथ किं विलम्ब्यते । ३ सखि, बिभेमि सहसा पश्चाद्भागो निर्गन्तुम् । ४ भो, ननु भणामि चिन्तितो मया दुर्लभप्रणयिजनसमागमो- पाय । ५ स्वप्नसमागमकारिणी निद्रा सेव्यतां भवान् । अथवा तत्र- भवत्या उर्वश्याः प्रतिकृतिं चित्रफलकेऽभिलिख्य विलोकयन् आत्मनं विनो- दय । ना विचिन्तयसि । १ अनुत्तालपवनस्य । क घ ऽ ३ ।। । ख द अनेन परिरम्युद्दमान आत्मानं विनोदयति । घ ण न मुङ्गे । भन् १ मुद्दमुग्ग० म ०लममाणा । राजा प्रियं हेतु यथा कथ्य च वित्रा विनिद्रा । इति विदूषकं २ । पश्चादुद्गमान् क पश्चाद्भाग० ॥ चित्रलेखा । क किं विळम्ब्यते । उर्वशी । सखि बिभेमि ०म ०१ ३ ५ । विदूषकः ।० ननु०४ वि० न मया दुर्लभ ०१ जनसमागम ०१ ण ५ विदूषक । स्व०मम कार०५०५ वि० १ सेव्यतां भवान् । अथवा तत्र पूर्वैः प्रतिकृतिं चित्रफलक 'लखन्त आलोचयन् म द । । ऽवे

द्वितीयाङ्कः । ४१ पुरुषः—(सहर्षम्) ईदृशेन दिव्येन, भगवता प्रेषितः । राजा—साधु दाक्षायणीपुत्र साधु । उत्सङ्गे नृपतेः सुतस्य सहसा संवाह्यमानोऽपराद् वक्षः सम्परिमृज्य चामरमरुत्सङ्गेन निष्कासितः । अन्तर्गूढरुषा तथापि विदधत्सेवाप्रगल्भं वचो मूर्ध्ना संस्पृशताऽमुना न नमितौ धूर्तेन पादौ गुरोः ॥ १० ॥ शिष्यः—भो, एवं गुरुर्भवन्तम् । वृद्धः—कुतूहलः । एष एवापरः शिष्यभागः । विदूषकः—एषोऽहं सङ्कटे पतितोऽस्मि । राजा—(विलोक्य ।) किं ब्रूते यदुदञ्चितेक्षणयुगं साकूतमालोक्यते यत्किञ्चिद्विमृशन्नधोमुखतया ध्यायन्निवोद्वीक्ष्यते । अव्यक्तं नमितोऽथ विस्मयसमुद्भूता... स संहृष्टमनाः स्वयं व्यपनयत्येतामयं संशयम् ॥ ११ ॥ १ ईदृशेन इति क० पुस्तके नास्ति । २ 'इति' क० पुस्तके नास्ति । ६ ४१

The provided image appears to be entirely blank or contains no visible text. Please upload a clear image containing the text you would like transcribed.

द्वितीयोऽङ्कः। १५ दूतीव मुञ्चन्ते पश्चात्पाशव्यथा रुदितिमिव विप्र- लिप्सुं दृष्टे । राजा—आस्तां यतः स्थातुम् । (देवीमनुमत्य च प्रदर्शयेत् ।) वत्स, प्रसादय सर्वं । विदूषकः—भो वअस्स अदिभिरुई णं सुणिदु इच्छामि । दासी—जादु जादु । अज्ज, णमो दे । राजा—वत्सताम् । (इति उपपदति ।) नीतेषु संयामयिता पदं घटं मुखं समुन्नमय्य सद्यः सक्रोधतया गृह्य रमयेश मुदं । यद्यद्दि अअम् रश्मिप्रसारितार्थानलसञ्जन्मित द्वावित मुक्ता कन्दलवन्धकाणा विसिद्धि इव शरीर ॥ १२ ॥ १ यद्यत्प्रसारितं पश्चात्पाशव्यथं १ । २ जादु णिअदु । अज्ज, वन्दामी । ३ स्तनाभोगं रश्मिप्रसारि स्तनद्वयं यन्श्री- मत्तं च मुखं समुन्नमय्य तव ।

४६ विक्रमोर्वशीये उर्वशी—किं' णु संपदं भणिस्सदि। चित्रलेखा—किं' णु। भणिदं एदं एदेण मणाफरुसज्जादो वमेहिं अङ्गेहिं । विदूषक —दिट्ठिआ मए परु बुभुक्खिदेण सोत्थिवाअणिअं विअ लद्धं भवदो सम्भासणकारणम् । राजा—समाश्वास्यैति किमुच्यते । तुल्यानुरागपिशुनं ललिताथबन्धं पत्रे निवेशितमुदाहरणं प्रियायाः । उत्पक्ष्मलो मम सखे मदिरेशणाया वक्त्रा समागतमिवाऽऽननमाननेन ॥ १३ ॥ उर्वशी—ऐंच्य वो गणामाओ मरी। १ किं नु साम्प्रतं भणिष्यति । २ किं नु । भणितमेतदेतेन मनाक्परुषा... ३ दिष्ट्या मया परुं बुभुक्षितेन स्वस्तिवाचनिकमिव लब्धं भवतो सम्भाषणहेतुकम् । ४ नन्वहं गताशामयि ।

द्वितीयोऽङ्कः । ४७ राजा—वयस्य, अङ्गुलीस्वेदेन मे लुप्यन्तेऽक्षराणि । धार्यता- मयं स्वहस्ते निक्षेपः प्रियायाः । विदूषकः — (गृहीत्वा ।) तदो किं तत्तभोदी उवसी भवदो मणोरहतरुकुसुमं दंसिअ फले विसंवदिस्सदि । उर्वशी—हला, जाव उवत्थाणकादरं अत्ताणअं समवस्थावेमि, ताव तुमं अत्ताणअं दंसिअ जं मे अणुण्हं तं भणाहि । चित्रलेखा—तहा । (इति तिरस्करिणीमपनीय राजानमुपगत्य ।) जेदु जेदु महाराओ । राजा—(संभ्रमादरनम्रया) स्वागतं भवत्यै । (पार्श्वमवलोक्य ।) भद्रे, न तथा नन्दयसि मां सख्या विरहिता तया । सङ्गमे दृष्टपूर्वव यमुना गङ्गया यथा ॥ १४ ॥ चित्रलेखा—णेन पच्छ महाराह दीसदि, पच्छा विज्जुल्लदा । विदूषकः —(अपवार्य ।) केट्ट णं एसा उवसी उवगदा । तत्तभोदीए उव्वसीए सहअरीए प्पहाए होदव्वम् । १ ततः किं तत्रभवती उर्वशी भवतो मनोरथतरुकुसुमं दर्शयित्वा फले विसंवादयिष्यति । २ सखि यावदुपस्थानकातरमात्मानं समवस्थापयामि तावत्त्वमात्मानं दर्शयित्वा यन्ममानुगुणं तत्भण । ३ तथा । जयतु जयतु महाराजः । ४ नेनं पश्चान्महाराजो दृश्यते पश्चाद्विद्युल्लता । इयं ततो वा । ततो वा । वयं रङ्गावस्थया मन्तव्यम् ।

The provided image is completely blank and does not contain any visible text to transcribe.

द्वितीयोऽङ्कः । ४९ चित्रलेखा—(उर्वशीमुपेत्य ।) हला, इदो एहि । णिमुक्तर- भीषणं मअणं पेक्खिअ पिअदमस्स दं दंसिदिं संजुत्ता । उर्वशी—(तिरस्करिणीमपनीय ।) अयि अवणत्थिदे, लहु णञ्च तुए परित्तत्ताम्हि । चित्रलेखा—(सस्मितम् ।) एंदम्मि मुहुत्ते जाणिस्सामो को क संठिस्सदि त्ति । आआरं दाव पडिवज्ज । उर्वशी—(साध्वसकम्पमुपगम्य सव्रीडम् ।) जेदु जेदु महाराओ । राजा—(सहर्षम् ।) सुन्दरि, मया नाम जिन यम्य त्वयाद्य समुदीर्यते । जयशब्दः सहस्राक्षादागतः पुरषा तरम् ॥ १६ ॥ (हस्ते गृहीत्वा चासने उपवेशयति ।) १ सखि, इत एहि । निवृत्ततर भीषणं मदनं प्रेक्ष्य प्रियतमस्य ते दर्शने मयुक्ता । २ अयि अनवस्थिते, लघ्वत्र यथा परित्यक्तास्मि । ३ एतस्मिन्मुहूर्ते ज्ञास्यामः कः क स्थास्यतीति । आचारं तावत् निरूपय । ४ जयतु जयतु महाराजः । चित्रलेखा । सखि इत एहि । निवृत्ततर भीषणं मदनं प्रेक्ष्य प्रिय- तमस्य ते दर्शने संयुक्ता । दृश्यतामिति शेषः । निवृत्ततरं मदनं न प्रेक्ष्य तदर्थं दर्शने संयुक्ता इति कश्चित् ॥ उर्वशी । अयि अनवस्थिते लघवत्र त्वया परित्य- क्तास्मि ॥ चित्रलेखा । एतस्मिन्मुहूर्ते ज्ञास्यामः कः क स्थास्यतीति । आचारं तावत् प्रतिपद्यस्व ॥ उर्वशी । जयतु जयतु महाराजः । (पाणिग्रहणं चिकीर्षुः सहर्ष तं वदाम्यु । जयतु जयतु महाराजः ॥ मया नामेति । जिन गेषु मया येन भाजनं वचनान्तरेण सहस्राक्षात् त्वत्पूर्वस्य इन्द्रस्य आगतः प्रसादात् त्वया समुदीर्यते विज्ञाप्यते इति । अद्य च जयतु राजन् स्वागतं पुरषा न्तरम् इत्य नमुत्सरोत्तरं वाक्येय शक्र वने न तस्योद्भूतं जयतीत्यायु । यथैवं रूपं स्यादुक्तं लिङ्गम् ॥१६॥

४८ विक्रमोर्वशीये राजा—एतदासनाभ्यताम् । चित्रलेखा—उव्वसी महाराजं सिरसा पणमिअ विण्णवेदि । राजा—किमाज्ञापयति । चित्रलेखा—मम तस्सिं सुरारिसंभवे दुव्वए महाराओ एव्व सरणं आसी । सव्वद सा अहं तुह दंसणसमुत्थेण आआमिणा बलिअं बाधिअमाणा मअणेण पुणो वि महाराअस्स अणुक्कम्प- णीआ होमि । राजा—अयि सखि, पर्युत्सुका कथयसि प्रियदर्शना ता- मार्तिं न पश्यसि पुरूरवसस्तदर्थाम् । साधारणोऽयमुभयो प्रणयो यतस्व तां कौमुदीमिव समागमयेन्दुरिम्भे ॥ १५ ॥ १ उर्वशी महाराजं शिरसा प्रणम्य विज्ञापयति । २ मम तस्मिन्सुरारिसंभवे दुर्नये महाराज एव शरणमासीत् । सां प्रत साहं तव दर्शनसमुत्थेनायासिना बलवद्बाध्यमाना मदनेन पुनरपि महाराजस्यानुकम्पनीया भवामि । त्वाह प्रच्छन्नप्रकाशत्वान्न — तद्भवदपवारितम् । रहस्यं तु यदन्यस्य परावृत्य प्रकाश्यते । इति । कृत नवावेशोपगता । तत्रभवत्या उर्वश्या रहस्यनैतया भवितव्यम् ॥ चित्रलेखा । उर्वशी महाराजं शिरसा प्रणम्य विज्ञापयति ॥ चि- त्रलेखा । मम तस्मिन्सुरारिसंभवे दुर्लये महाराज एव शरणमासीत् । सांप्रतं साहं तव दर्शनसमुत्थेनायासिना बलवद्वाध्यमाना मदनेन पुनरपि महाराजस्यानुक- म्पनीया भवामि ॥ पर्युत्सुकामिति । आर्ति पीडाम् । अयमुभयोरावयोः प्र- णयः प्रमः साधारणः । यथा मम तस्याम् तथा तस्या अपि मयीत्यर्थः । अतो दतस्व यत्नं कुरु । समागमयेन्दुरिम्भे इव ताम् । मदीक्षणात् । स- मागमय । प्रणयः परस्परं तस्मिन् सममवस्था च न च योग्यैषम् इति पाठः मारस्य प्रणयः सोऽम्काद्वन भिन्न पीडाप्रदानकरः । तं दृष्ट्वैव नूनं समनावस्था घटनाव तस्यान योग्यमिति सोऽक्षिपि । अनोष्टीति मितनत्रपश्रीश्चित्रष इति भावः ॥ १५॥

द्वितीयोऽङ्कः । ४९ चित्रलेखा—(उर्वशीमुपेत्य ।) हला, इदो एहि । पिसुआणर- भीरणं मयणं पेसिअअ पिअदमस्स दे दूदिमि संवृत्ता । उर्वशी—(तिरस्करिणीमपनीय ।) अयि अववत्थिदे, लहु एव्व जुत्तं परिच्चइदं । चित्रलेखा—(सस्मितम् ।) एदस्मि मुहुत्ते जाणिस्सामो को क सरिस्सदि त्ति । आकारं दाव पडिवज्ज । उर्वशी—(सङ्घर्षगुणवत्तया सव्रीडम् ।) जदु जदु महाराओ । राजा—(सहर्षम् ।) सुन्दरि, यया नाम जितं यस्य त्वयाय समुदीर्यते । जयच्छब्द सहसामादागत पुरषात्तरम् ॥ १६ ॥ (एवं गभीता आसनमुपनयति ।) १ सखि, इत एहि । पिशुनानार भीषणं मदनं प्रेष्य प्रियतमस्य ते दूतीस्मि संवृत्ता । २ अयि अनवस्थिते, लघ्वेव युक्तं परित्यक्तुम् । ३ एतस्मिन्मुहूर्ते ज्ञास्यामः कः कं स्मरिष्यतीति । आकारं तावत् प्रतिपद्यस्व । ४ जयतु जयतु महाराजः । चित्रलेखा । हला इत एहि । पिशुनानार भीषणं मदनं प्रेष्य प्रिय- तमस्य ते दूती संवृत्ता । उर्वशी । अयि अनवस्थिते मदनं प्रेष्य प्रियतमस्य ते दूती संवृत्ता इत्येव वक्तव्यम् । उर्वशी । अयि अनवस्थिते लघ्वेव त्वया परित्य- क्तं मया । चित्रलेखा । एतस्मिन् मुहूर्त्ते ज्ञास्यामः कः कं स्मरिष्यतीति । आकारं तावत्प्रतिपद्यस्व । उर्वशी । उर्वशी नामधेयम् । यद्वा आलिङ्गनार्थं त्वं प्रेरयसी- त्यतिभावः । जयतु जयतु महाराजः ॥ यया नामेति । जिनं यया कश्चि- ज्जितः स जयच्छब्देन सह... । महच्छब्दादिना न पूर्वं त्व- दुक्त्या सा सम्बोधिता । किन्तु तस्य पुरोऽद्य तत्तेऽपि ज्ञातिङ्कयम् । अथ राजा—जयतु इत्यर्थः । राजन पुरस्तात्तरम् इत नमुनागोचरं यावत् राज्ञो जयशब्देन प्राप्तम् । स सहसा मे । अग्रेऽनयोरस्य स्यादुत्तानम् इति

The provided image is completely blank and contains no text to transcribe.

द्वितीयो ऽङ्कः । ५१ द्विपदिका—(गाती है, [मलय-पवनका अभिनय] करके) मलय के शिखरोंपर उत्पन्न होकर तुम जिसके स्पर्शसे शीतल होकर आनन्दित हुए हो वह कहाँ है ? राजा—(सुनकर वयस्यको दिखाकर) अरे मित्र ! यह तो मलय-शिखण्डी ही है, यह लो। विशुद्ध रूपका आनन्द लो। (इसके बाद चेटियाके साथ साभरणवसना वासवदत्ताका प्रवेश होता है) राजा—( देखकर ) देवि ! देवि ! अद्भुत संगति है। विदूषकः—(राजाको दिखाकर) अरे मित्र—(स्वगतम् सोचकर) उचित नामका यह वासवदत्ता-औषधिरूप मलय आ गया तो तुम्हारा मलय- विकार दूर हो ही जायगा । राजा—विरमति मलयपवनः । विदूषकः—भो वयस्य, पश्यैतां बन्धुजीवशेफालिकामिव । क्या अब भी तुम्हारे विकार तुमपर ? किमिदानीं तव हृदयप्रियायाः पुरतस्तिष्ठसि । तो क्या तुम्हारा हृदयप्रियाके सम्मुख ही बैठना चाहिए ? १. द्विपदिका एक छन्द है जिसके द्वारा—गीतका भेद । २. इस श्लोकका भाव यह हुआ । ३. ४. ५. ६. ७. टि० सं०

५० ५२ विक्रमोर्वशीये मन्दा राजा-ममाप्येतदेव मनसि वर्तते। तया संहृत्य मुक्ताने अनीशया शरीरस्य हृदयं स्ववश मयि । सानुकम्पक्रियालक्ष्यैर्न्यस्तं निःश्वसितैरिव ॥ १८ ॥ विदूषकः-(स्वगतम् ।) वेवदि मे हिअअं केत्तिए ववार ण्ण भुज्जवत्तम्म अत्तभवदा वअस्सेण णाम गेण्हिदं त्ति । राजा-वयस्य, केनेदानीं तु मनसमात्मानं विनोदयानि । (स्मृत्वा ।) उपनय भूर्जपत्रम् । विदूषकः-(सर्वतो दृष्ट्वा सविषादम् ।) हा हद्धी हा हि ^-^ दिव्वं वखु तं भुज्जवत्तं गदं उवसीमग्गेण । राजा-(सास्रम् ।) सर्वत्र प्रमादी वैधेय । विदूषकः-ण विखिणु (उपायं ।) इदो मने । एत्थ (इति विधतव्यं नाटयति ।) (ततः प्रविशत्यौशीनरी चेटी च विभवतश्च परिवारः ।) औशीनरी-हंजे णिउणिए, सचं किं लदाघरं णिग्गदो अ ज्जमाणरअस्सहाओ दिट्ठो तुए महाराओ । १ वेपते मे हृदयं कस्या रेखायाः तस्य भूर्जपत्रस्याभवता वयस्येन नाम गृहीतमिति । २ हा धिक् हा धिक् । भो दिव्यं खलु तद् भूर्जपत्रं गतमुर्वशीमार्गेण । ३ ननु विचिनोतु । इतो मन्ये । अत्र वा मन्ये । ४ हञ्जे निपुणिके, सत्यं किं लतागृहं निर्गतोऽवमानितायास्तत्र महारथः / महाराजो महाराज । उर्वशी । न ममा ई तं श नमयुव र द्यानं हृदये ॥ क्षत्रीनयेति । शरीरस्यामातया । इत्यादीनव ~ य । नरा विभवतम् ॥ १८ ॥ वि दूषक । वेपय मे हृदय कस्य व त्तो दृढ भूर्जपत्रभवनता वयस्येन नाम गृहीमिति ॥ राजा । ३ मनसमुत्तीर्य्यादु विदूषक । १ हा हं न दृष्ट्वते। भो दिव्यं खलु भूर्जपत्रेण उर्वशीमार्गेण विभवतश्चरपरिवारः अथकयथ । प्रमारेणप्रमत्तस्त्वम् इति विहस्य । वैधेय मन्द । नृपाङ्ग इत्यन्वयः इति हेर ॥ विदूषक । ननु विचिहुँ ॥ विदूषक । १ वैधेय अत्र वा मन्येदु ॥ औशीनरी हञ्जे निपुणिके अ अ दीर्घात् । १४५० चैत्र

द्वितीयोग्ङ्कः । ५३ चेटी—अलीय किं गए भहिणी विण्णविदपुव्वा । देवी—तेण हि एदाविदव्वउरिदा मुणिग्गे दाय दीवग्भम तिणाद ज तुए कहिद राथ ण पवि । चेटी—जं देवीए रणदि । देवी—(परिक्रम्य पुरस्तावलोक्य च ।) णिंडणिण, किं तु एद गए णवचीअर विम इदो दक्खिरणमग्गेण आणीअदि । चेटी—(विभाव्य) भैट्टिणि, पच्चितणविभाविदवगरं मुक्कइदं वायु दिस्सै । हव, कह देवीए ए व चेट्टखेत्तिव्वाए । (प्रविश्य) कह दाचीअदु एदम् । (देवी—अपलोगिहि दाय बदण। यदि अपरिरदं तदो गुणिस्सम्। १ अलीक नया भ' नी विज्ञापितपूव्वी । २ नत हि एनावियारित्रा सोटेरार्थं माम्मदर्शति कापद यदि। रात्य न पं थ । ३ यद्‌न्या शेवत । विमुक्तेषु १२ २९३ एव दिव्वो यत्तो दूरि ४५ ४१ती