वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

१८४ वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे अविचार्य सदा कार्यं यथा कार्यं पृथग्जनैः ॥ हस्तिशिक्षाविधानज्ञो वनजातिविशारदः । क्लेशक्षमस्तथा राज्ञो गजाध्यक्षः प्रशस्यते ॥ एतैरेव गुणैर्युक्तः स्वासनश्च विशेषतः । गजारोही नरेन्द्रस्य सर्वकर्मसु शस्यते ॥ स्वासनो, दृढासनः। दुष्टगजेनापि चालयितुमशक्यमासनमु- पवेशनं यस्य स तथा । हयशिक्षाविधानज्ञस्तच्चिकित्सितपारगः । अश्वाध्यक्षो महीभर्तुः स्वासनंश्च प्रशस्यते ॥ अनाहार्यश्च शूरश्च तथा प्राज्ञः कुलोद्गतः । दुर्गाध्यक्षः स्मृतो राज्ञ उद्युक्तः सर्वकर्मसु ॥ वास्तुविद्याविधानज्ञो लघुहस्तो जितश्रमः । दीर्घदर्शी च शूरश्च स्थपतिः परिकीर्तितः ॥ यन्त्रमुक्ते पाणिमुक्ते अमुक्ते मुक्तधारिते । अस्त्राचार्यो निरुद्वेगः कुशलश्च विशिष्यते ॥ यन्त्रमुक्ते शरादौ । पाणिमुक्ते शक्त्यादौ । अमुक्ते खड्- गादौ । मुक्तधारिते यष्ट्यादौ । वृद्धः कुलोद्गतः श्लक्ष्णः पितृपैतामहः शुचिः । राज्ञामन्तःपुराध्यक्षो विनीतश्च तथेष्यते ॥ पञ्चाशाब्दाधिका योषाः पुरुषाः सप्ततेः परे । अन्तःपुरचराः कार्या राज्ञा सर्वेषु कर्मसु ॥ स्थापनाजातितत्त्वज्ञः सततं प्रतिजागृतः । राज्ञः स्यादायुधागारे दक्षः कर्मसु चोद्यतः ॥

१ एवं सप्ताधिकारेषु पुरुषाः सप्त ते पुरे । परीक्ष्य चाधिकार्याः स्यू राज्ञा सर्वेषु कर्मसु ॥ इति मुद्रितमत्स्यपुराणे पाठः ।