वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

सेनापत्यादिभवनपरिमाणादिकम् । २२७ आषोडशादिति परं न्यूनमन्त्यावसायिनाम् ॥ दशांशेनाष्टभागेन त्रिभागेनाथ भोगिकम् । अधिकं दैर्ध्यमित्याहुर्ब्राह्मणादेः प्रशस्यते ॥ सेनापतेर्नृपस्यापि सप्तत्या सहिते कृते । चतुर्दशहृते व्यासे शालान्यासः प्रकीर्तितः ॥ पञ्चत्रिंशद्धृते तस्मिन्नलिन्दः समुदाहृतः । सेनापतेरिति । सेनापतेर्नृपस्य गृहे यावान् विस्तार उक्तस्तं करसप्तत्या सहितं कृत्वा तदर्द्धं गृहीत्वा तस्यार्द्धस्य चतुर्दशवि- भागं कृत्वा यावदवशिष्टं भवति तावद्विस्तारां शालां कुर्यादित्य- र्थः । तेनाष्टोत्तरशतहस्तविस्तारे राजवेश्मनि पञ्चहस्तप्रमाणा शाला भवति । पञ्चत्रिंशद्धृत इति । तस्मिन्नेव नवाशीतिविस्तारे राजवेश्मनि पञ्चत्रिंशता भागहारे कृते ये एकोनविंशतिहस्ता अवशिष्यन्ते तावानलिन्दः कर्त्तव्यः । तथा षट्त्रिंशद्धस्तात्र सप्ताङ्गुलसमन्विता । विप्रस्य महती शाला न दैर्घ्यं परतो भवेत् ॥ दशाङ्गुलाधिका तद्वत्क्षत्रियस्य विधीयते ॥ पञ्चत्रिंशत्करा वैश्ये अङ्गुलानि त्रयोदश । तावत्करैव शूद्रस्य युता पञ्चदशाङ्गुलैः ॥ शालायास्तु त्रिभागेन यस्याग्रे वीथिका भवेत् । १ पादिकम् इति मा० पा० । २ अत्र-'सेनापतेर्नृपस्यापि गृहयोरन्तरेण तु । नृपवासगृहं कार्यं भाण्डागारं तथैव च ॥ सेनापतेर्गृहस्यापि चातुर्वर्ण्यस्य चान्तरे वासाय च गृहं कार्यं राजपूज्येषु सर्वदा ॥ अन्तरप्रभवाणां च स्व- पितुर्गृहमिष्यते । तथा हस्तशतादर्धं गदितं वनवासिनाम्' ॥ इत्य- धिकं मात्स्ये वर्तते ।