वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

अकराग्राह्यातार्यादयः । २७३ महाकुलीनमार्यं च राजा सम्पूजयेत्सदा ॥ इति सम्पूजयेत्, स्वयंदानादिना पूजयेत् । अनेन तेभ्योऽपि न किञ्चिद्गृह्णीयादिति । आपस्तम्बः, अकरः श्रोत्रियः सर्ववर्णानां, स्त्रियः कुमारश्च प्राग्व्यञ्जनेभ्यो, ये च विद्यार्था वसन्ति, तपस्विनश्च ये धर्मपराः, शूद्रश्च पादावनेक्ता, अन्धबधिरमूका रोगाविष्टाश्च, ये वृथा द्रव्य- परिग्रहे । इति । व्यञ्जनानि, श्मश्रुप्रभृतीनि । वृथा द्रव्यपरिग्रहे, अर्थसङ्ग्रहे विगतप्रयोजनाः । विष्णुधर्मोत्तरे तरविषये विशेष उक्तः— दूतानां ब्राह्मणानां च राजाज्ञागामिनां तथा । स्त्रीणां प्रव्रजितानां च तरशुल्कं विवर्जयेत् ॥ गर्भिणी तु द्विमासादिस्तथा प्रव्रजितो मुनिः । ब्राह्मणा लिङ्गिनश्चैव न दाप्यास्तारिकं तरे ॥ इति । लिङ्गिनो ब्रह्मचारिणः । वणिजां तु विशेषमाह- गौतमः, पण्यं वणिग्भिरर्घापचयेन देयमिति । इदं शुल्कादधिकं मासिकं पण्यम् । तदुक्तम्- बृहस्पतिना, शुल्कं दद्युस्ततो मास एकैकं पण्यमेव च । अर्घावरं च मूल्येन वाणिजस्ते पृथक् पृथक् ॥ इति । शुल्कस्थानान्युक्तानि— विष्णुधर्मोत्तरे, दिशि दिश्येकमेव स्याच्छुल्कस्थानं नृपस्य तु । तदतिक्रमे दोष उक्तः- तत्रैव, ३५