वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

उपायेषु परविषये दण्डः । ३०३ सकरं, करेण स्वामिने देयेन मूल्येन सहितम् । वृक्षं तु सफलं छित्त्वा सुवर्णं दण्डमर्हति ॥ द्विगुणं दण्डयेच्चैत्ये पथि सीम्नि जलाशये । छेदनादफलस्यापि मध्यमः साहसः स्मृतः ॥ इत्यादिनानाश्रुतिस्मृतिपुराणेषु बहवो दण्डप्रकारा उक्ताः। इति स्वविषये दण्डः । “कथं स्वविषये तस्य दण्डनीतिर्भवेद्ध्रुवम्” इत्यादिना स्वदेशे दण्डनिरूपणे कृते परविषयेऽपि कथं दण्डः कर्त्तव्य इत्यपेक्षायाम्— विष्णुधर्मोत्तरे, राम उवाच । सामभेदौ तथा प्रोक्तौ दानदण्डौ तथैव च । दण्डः स्वदेशे कथितः परदेशे ब्रवीहि मे ॥ पुष्कर उवाच । द्विविधः कथितो दण्डः परदेशे पुरातनैः । प्रकाशश्चाप्रकाशश्च तं निबोध द्विजोत्तम ॥ लुण्ठनं ग्रामघातश्च सस्यघातस्तथैव च । चतुरङ्गेन दण्डेन परेषां च तथा वधः ॥ चतुरङ्गेन दण्डेन, रथाश्वगजपदातिरूपसैन्येन । प्रकाशः कथितो दण्डः प्रत्यक्षं वह्निदीपनम् । अप्रकाशो विषं वह्निर्गुढैश्च पुरुषैर्वधः ॥ दूषणं यवसादीनामुदकानां च दूषणम् । रसक्रियाश्च विविधाः सुभगाभेदनादिकम् ॥ परराज्ञोऽन्तःपुरे या सुभगा तस्याः केन चिदुपायेन भेद-