वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

राजपुत्रस्य रक्षा । ३१५

दैवस्य नामान्तराण्याह— व्यासः, विधिर्विधानं नियतिः स्वभावः कालो ग्रहा ईश्वरकर्म दैवम् । भाग्यानि पुण्यानि कृतान्तयोगः पर्यायनामानि पुराकृतस्य ॥ इति । द्वयोः स्वरूपमाह— स एव, दैवमात्मकृतं विद्यात्कर्म यत्पौर्वदेहिकम् । स्मृतः पुरुषकारस्तु क्रियते यदिहापरम् ॥ इति । इति पौरुषम् । अथ राजपुत्ररक्षा । तत्र मत्स्यपुराणे, राजन् पुत्रस्य रक्षा च कर्त्तव्या पृथिवीक्षिता । आचार्यश्चापि कर्त्तव्यो नित्ययुक्तैश्च रक्षिभिः ॥ धर्मकामार्थशास्त्राणि धनुर्वेदं च शिक्षयेत् । रथे च कुञ्जरे चैनं व्यायामं कारयेत्सदा ॥ शिल्पानि शिक्षयेच्चैनं नाप्तैर्भिन्द्या प्रियं वदेत् । शरीररक्षाव्याजेन रक्षिणोऽस्य नियोजयेत् ॥ न चास्य सङ्गो दातव्यः क्रुद्धलुब्धावमानितैः । तथा च विनयेदेनं यथा यौवनगो मुखे ॥ इन्द्रियैर्नापकृष्येत सतां मार्गात्सुदुर्गमात् । यौवनगः, प्राप्तयौवनः । मुखे, आदौ । गुणाधानमशक्यं तु यस्य कर्तुं स्वभावतः ॥ बन्धनं तस्य कर्त्तव्यं गुप्तदेशे शुभान्वितम् । गुप्तदेश इत्यनेन दुष्टप्रवेशनिषेधः । शुभान्वितमित्यनेन शा-