वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

३२२ वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे नास्ति जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते ॥ सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा । सामर्थ्ययोगात् कारणात् । त्रिविधा रिपवः प्रोक्ताः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः । पूर्वः पूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः ॥ अनन्तरोऽपि यः शत्रुः सोऽपि मे कृत्रिमो मतः । पार्ष्णिग्राहो भवेद्राजा शत्रुमित्राभियोगिनः ॥ पार्ष्णिग्राहमुपायैस्तु शमयेच्च तथा स्वकम् । मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः ॥ मित्रं हि शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरम् । शत्रुं जिगीषुरुच्छिन्द्यात्स्वयं शक्नोति चेद्यदि ॥ प्रतापवृद्धौ तेनास्य न मित्राज्जायते भयम् । नान्यथा पृथिवी जेतुं शक्या राम जिगीषुणा ॥ महाभारते, विजिगीषोररिमित्रमरेर्मित्रमतः परम् । मित्रमित्रं शत्रुमित्रमित्रं ज्ञेयं पुरःसरम् ॥ पार्ष्णिग्राहस्तथाक्रन्दः पार्ष्ण्यासारश्च पृष्ठतः । आक्रन्दासार शांतं च ज्ञेयं मण्डलचिन्तकैः ॥ पार्ष्णिग्राहाभिसारं च पार्ष्णिग्राहं च विग्रहे । राजाक्रन्दाभिसारेण तथाऽऽक्रन्देन वर्द्धयेत् ॥ वर्द्धयेत्, छेदयेत् । विरोधयेच्छत्रुमित्रं मित्रमित्रमरेस्तथा । मित्रेण मित्रमित्रेण मध्यमत्वाभिवाञ्छकः ॥ मन्त्रप्रभूत्साहशक्तीः पालयेद्बलवान्नृपः । अत्र यद्यपि मध्यमोदासीनौ नोक्तौ तथापि मन्वाद्येकवा-