वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

४७६ वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे गुणैर्विशिष्टांश्च पुरोदधाति विपश्चितस्तस्य नयाः सुनीताः॥ मितं भुङ्क्ते संविभज्याश्रितेभ्यो मितं स्वपित्यमितं कर्म कृत्वा। ददात्यमित्रेष्वपि याचितः स्वं तमात्मवन्तं प्रजहत्यनर्थाः ॥ चिकीर्षितं विप्रकृतं १ च यस्य नान्ये जनाः कर्म जानन्ति किञ्चित् । मन्त्रे गुप्ते सम्यगनुष्ठिते च नाल्पोऽप्यस्य च्यवते कश्चिदर्थः ॥ यः सर्वभूतप्रशमे निविष्टः सत्यो मृदुर्मानकृच्छुद्धभावः । अतीव स ज्ञायते ज्ञातिमध्ये महामणिर्जात्य इव प्रसन्नः ॥ य आत्मनाऽपत्रपते भृशं नरः स सर्वलोकस्य गुरुर्भवत्युत। अनन्ततेजाः सुमनाः समाहितः स तेजसा सूर्य इवावभासते ॥ तथा, मिथ्योपेतानि कर्माणि सिद्धयेयुर्यानि भारत । अनुपायप्रयुक्तानि मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ मिथ्योपेतानि छद्मयुक्तानि । अनुपायप्रयुक्तानि, उपायैर्वि- ना प्रयुक्तानि । तथैव योगविहितं न सिद्ध्येत्कर्म चेन्नृप । उपाययुक्तं मेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः ॥ अनुबन्धानपेक्षेत सानुबन्धेषु कर्मसु । सम्प्रधार्य च कुर्वीत न वेगेन समाचरेत् ॥ अनुबन्धं च सम्प्रेक्ष्य विपाकं चैव कर्मणाम् । उत्थानमात्मनश्चैव धीरः कुर्वी वा न वा ॥ अनुबन्धं, कारणम् । विपाकं, कार्यफलमित्यर्थः । उत्थानं, स्वोदयम् । कुर्वीत, परिणामशुद्धौ कुर्यात्, तदभावे न कु- र्यादित्यर्थः । यः प्रमाणं न जानाति स्थाने वृद्धौ तथा क्षये ।

---

१ यत्नकृतम् ।