वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

पूर्वराजमरणोत्तरनूतनराजाभिषेके विशेषः । ६१ मखेषु राष्ट्रेषु पुरेषु चैव सेनासु राज्ञां स्वनिवेशनेषु । य उत्पातास्त्रिविधा घोररूपास्तान् सर्वान् शमयेद्ब्रह्मवेदवित्॥इति। ब्रह्मवेदोऽथर्ववेदः । बह्वृचादिनिषेधस्याथर्ववेदवेत्तरि शा- न्त्यादिवेत्तरि तात्पर्यम्, न तु बह्वृचादिनिषेधे । तथा, यस्यान्यकुलोपयुक्तपुरोधाः शान्तिकपौष्टिकप्रायश्चि- त्ताभिचारिकनैमित्तिकौर्ध्वदेहिकान्यथर्वाविहितानि कर्माणि कु- र्यात्स तस्य प्रत्यङ्गिरा भूत्वा हस्त्यश्वरथपदात्यादीनि नाशयेत्- इत्याद्युक्तम् । अस्यापि शान्त्यादिज्ञातरि तात्पर्यम्, न त्वथर्ववेदवेत्तरि । स च ब्राह्मण एव कार्यः । तदुक्तम्- ऐतरेयब्राह्मणे, न ह वा अपुरोहितस्य राज्ञो देवा अन्नमदन्ति तस्माद्राजा यक्ष्यमाणो ब्राह्मणं पुरो दधीत देवा मेऽन्नमदन्ति । इति । पूर्वराजमरणोत्तरं नूतनराजाभिषेके विशेष उक्तो- विष्णुधर्मोत्तरे, मृते राज्ञि न कालस्य नियमोऽत्र विधीयते । तत्रास्य स्नपनं कार्यं विधिवत्तिलसर्षपैः ॥ विधिवत् प्राकृतस्नानविधिना । घोषयित्वा जयं चास्य सांवत्सरपुरोहितौ । अन्यासनोपविष्टस्य दर्शयेतां जनं शनैः ॥ स सान्त्वयित्वा तु जनं मुक्त्वा बन्धनगांस्ततः । अभयं घोषयित्वा तु कालाकाङ्क्षी ततो भवेत् ॥ मृत इत्यस्वस्थस्याप्युपलक्षकम् । यदा पूर्वस्मिन् राज्ञि मृते- ऽस्वस्थे वोत्तरस्याभिषेकस्तदा स्नपनादौ न कालनियमः । त- त्राभिषेक्तव्यस्य सांवत्सरपुरोहितौ तिलसर्षपैर्विधिवत्स्नपनं कार-