वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

९४ वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे

त्प्ताक्षाणि सम्भरन्ति स्वाराज्यवैराज्ये एवास्मिंस्तद्दधात्यथ ततो ब्रूयाच्चतुष्टयान्यौषधानि सम्भरत तोक्मकृतानि व्रीहीणां महाव्रीहीणां प्रियङ्गूणां यवानामिति क्षत्रं वा एतदोषधीनां यद्व्रीहयो यद्व्रीहीणां तोक्म सम्भरन्ति क्षत्रमेवास्मिंस्तद्दधाति साम्राज्यं वा एतदोषधीनां यन्महाव्रीहयो यन्महाव्रीहीणां तोक्म सम्भरन्ति साम्राज्यमेवास्मिंस्तद्दधाति भौज्यं वा एतदौ- षधीनां यत्प्रियङ्गवो यत्प्रियङ्गूणां तोक्म सम्भरन्ति भौज्यमे- वास्मिंस्तद्दधाति सैनान्यं वा एतदोषधीनां यद्यवा यद्यवानां तोक्म सम्भरन्ति सैनान्यमेवास्मिंस्तद्दधाति । (पं०८अ०४खं०१६) सम्भारान् विधत्ते-अथेति । अथ क्षत्रियशपथानन्तरं पुरो- हितः परिचारकानाह । चतुष्टयानि चतुरवयवानि, वानस्पत्यानि पुष्परहितफलवद्वृक्षसम्बन्धीनि, सम्भरत सम्पादयत । नैग्रो- धानि फलानि । न्यग्रोधो वटः । एवमौदुम्बरादीनि फलानि । वृक्षांस्तौति-क्षत्रमिति । क्षत्रं राजवत् । भौज्यं भोज्यादिसा- धनम् । अस्मिन् राज्ञि, दधाति सम्पादयति । चतुष्टयफलसम्पा- दनेन क्षात्रभौज्यादिलाभः । सम्भारान्तरमाह-अथेति । अथ सम्पादनानन्तरम्, औषधानि ओषधिसम्बन्धीनि, तोक्मकृतानि अङ्कुरोत्पत्तिनिमित्तानि, व्रीहयः सूक्ष्मबीजरूपाः, महाव्रीहयः प्रौढबीजरूपाः । ओषधींस्तौति-क्षत्रमिति । व्रीहीणां बलहेतु- त्वात्क्षत्रत्वम् । महाव्रीह्यादीनामपि साम्राज्यहेतुत्वात्ताद्रूप्यम् । अथास्मा औदुम्बरीमासन्दीं सम्भरन्ति तस्या उक्तं ब्राह्म- णमौदुम्बरश्चमसो वा पात्री वोदुम्बरशाखा तानेतान् सम्भारान् सम्भृत्यौदुम्बर्यां पात्र्यां वा चमसे वा समावपेयुस्तेषु समोप्तेषु दधिमधुसर्पिरातपवर्ष्या आपोऽभ्यानीय प्रतिष्ठाप्यैनामासन्दी- मभिमन्त्रयेत बृहच्च ते रथन्तरं च पूर्वी पादौ भवतां वैरूपं च