विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि०ध० प्र० सं० अ० ५६

तत्र संशयः ॥ मयैव निर्मिता तत्र मनसा शोभना पुरी ॥ ४६॥ ज्ञातिभिः सह धर्मिष्ठैस्त्वं तत्र यथासुखमात्मवान् त्वं भोक्ष्यसे भोगान्विविधाञ्छुभा- न्सुदुर्लभान् ॥४७॥ अवाप्स्यसि तथा भोगाँल्लोकेष्विहविविधार्जितान् ॥ प्राक्कामायुक्तश्च तथा लोकेषु विहरिष्यसि ॥४८॥ मन्वन्तरे द्वितीये च महेंद्रत्वं करिष्यसि ॥ तेजसा च महीयेन शक्रेण योत्स्यसे बले ॥ ४९ ॥ तव शत्रुगणान्सर्वान्घातयिष्याम्यहं तदा ॥ ब्रह्मणस्त्वं शरण्यस्त्वं यज्ञशीलः प्रियंवदः ॥ ५० ॥ तपस्वी दानशीलश्च वेदवेदांगपारगः ॥ तस्माच्छोभामिवृद्ध्यर्थं मया त्वमभिसंन्वितः ॥ ५१ ॥ देवराज्याधिका- न्भोगान्पातालस्यापि भोक्ष्यसे ॥ सन्निधानञ्च तत्राहं करिष्याम्यसुराधिप ॥ ५२॥ मया च रंस्यसे सार्धं स्पृहणीयः सुरैरपि ॥ शक्रत्वं च तथा कृत्वा भाव्ये सावर्णिफोदन्तरे ॥ ५३ ॥ सर्वसंधिविनिर्मुक्तो मयैव सह रंस्यसे ॥५४॥ शङ्कर उवाच ॥ इत्येवमुक्त्वा सजलम्बुदामः प्रततचामी- करधौतवस्त्रः ॥ अदर्शनं देववरो जगाम शक्रश्च लेभे सकलां त्रिलोकीम् ॥ ५५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मा०सं० शंकरगीतासु वामन प्रादुर्भावो नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५५ ॥ राम उवाच ॥ तस्य देवातिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः ॥ त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि दिव्या आत्मविभूतयः ॥ १ ॥ शङ्कर उवाच ॥ न शक्या विस्तराद्वक्तुं देवदेवस्य भूतयः ॥ प्राधान्यतस्ते वक्ष्यामि शृणुष्वैकमना द्विज ॥२॥ सर्गे ब्रह्मा स्थितौ विष्णुः संहारे च तथा हरः ॥ वरुणो वायुराकाशो ज्योतिश्च पृथिवी तथा ॥ ३ ॥ दिशश्च विदिशाश्चापि तथा ये च दिगीश्वराः ॥ आदित्या वसवो रुद्रा भृगवोऽङ्गिरसस्तथा ॥ ४ ॥ साध्याश्च मरुतो देवा विश्वेदेवास्तथैव च ॥ अश्विनौ गुह्यकश्चैव गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ ५ ॥ पर्वतोदधिपाताला लोका द्वीपाश्च भार्गव ॥ तिर्यङ्मनुष्यदेवाश्च निर्लिङ्गे यच्च नेङ्गत ॥ ६ ॥ नभश्चानल महाभाग प्रकृतिर्विकृतिश्च वः ॥ कृमिकीटपतङ्गानां वयसां योनयस्तथा ॥ ७ ॥ विद्याधरास्तथा यक्षा नागाः सर्पाः सकिंन्नराः ॥ राक्षसाश्च पिशाचाश्च पितरः कालसंयमः ॥ ८ ॥ धर्माथकाममोक्षाश्च धर्मद्वाराणि यानि च ॥ यज्ञाङ्गानि च सर्वाणि भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ ९॥ जगदण्डान्डजान्येव संप्रवृद्धमथाण्डिजम् ॥ एकाशीति- स महतां वसूनां स च पावकः॥१०॥ अहिश्चैव्यश्च रुद्राणां नाँदेवां विनियोनया ॥ नागराद्यश्च साध्यानां सुप्राण्यज्य तथा क्रतुः ॥ ११ ॥ आदित्यानां तथा विष्णुराशुरिंद्रासां तथा ॥ विश्वेषाञ्चेव देवानां गन्धर्वानां मकीर्तितः ॥१२॥ वासवः नवदानानां ज्योतिषां च हुताशनः ॥ यमः संयमश्रीं भर्ता विरूपाक्षः क्षमाष्टताम् ॥ १३ ॥ यादसां वरुणश्चैव पवनः पुवतां तथा ॥ धनाध्यक्षश्च यक्षाणां रुद्रा रुद्रन्तधान्नरः ॥ १४ ॥ अनन्तः सर्पतानां

॥ ३३॥

---

^१ 'भूयः कथयतः कथयम्' इति ख० । २ 'संहारे च तत्परस्तथा इति ...