विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

स एव च गुणत्रयम् ॥ ३९ ॥ गामाविश्य च भूतानि धारयत्योजसा विभुः ॥ पुष्णामि चौषधीः सर्वा सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ ४० ॥ प्राणिनां जठरस्थोऽग्निसूर्यरूपाच्चौ स भार्गव ॥ चेष्टाकृत्प्राणिनां ब्रह्मन्त्स च बाह्यः शरीरगः ॥ ४१ ॥ यथादित्यगते तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ॥ यच्च न्दुर्मास यच्चाग्नौ तत्तेजस्त्वं कीर्तितम् ॥ ४२ ॥ सर्वस्य चाऽसौ हृदि सन्निविष्टस्तस्मात्स्मृतिर्ज्ञानमपोहनञ्च ॥ सर्वैश्च वेदैश्च स एव वन्द्यो वेदा न्तकृद्वेदकृदेव चाऽसौ ॥ ४३ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे शङ्करगीतासु १विष्णोर्वर्त्तनं नाम षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ ५६ ॥ ॥ छ ॥ ॥ राम उवाच ॥ आगच्छते स भगवाञ्कर्मणा येन शङ्कर ॥ तन्ममाचक्ष्व भगवन्सर्वसत्त्वसुखप्रदम् ॥ १ ॥ ॥ शङ्कर उवाच ॥ साधु राम महाभाग साधु दानवनाशन ॥ यन्मां पृच्छसि धर्मज्ञ केशवागमनं प्रति ॥ २ ॥ दिवसं दिवसाधं वा मुहूर्त्तमेक मेव वा ॥ नाशाशाऽशेषपापस्य भक्तिर्भवति केशवे ॥ ३ ॥ अनेकजन्मसाहस्रैर्नानायोनिचरैर्नृपु च ॥ जन्तोः कल्पमहीतस्य भक्तिर्भवति केशवे ॥ ॥ ४ ॥ नाऽधन्यः केशवं स्तौति नाऽधन्योऽर्चयति प्रभुम् ॥ नमत्यधन्यश्च हरिं नाऽधन्यो वेत्ति माधवम् ॥ ५ ॥ मनश्च तद्धि धर्मज्ञ केशवे यत्प्रवर्त्तते ॥ सा बुद्धिरुद्गतायैव सततं प्रतितिष्ठति ॥ ६ ॥ सा वाणी केशवं देवं या स्तौति भृगुनन्दन ॥ श्रवणौ तौ श्रुता याभ्यां सततं तत्कथाः शुभाः ॥ ७ ॥ अवहि धर्मज्ञ तया तत्पूजकगुणात्मकौ ॥ तदेकं सफलं कर्म केशवार्थाय यत्कृतम् ॥ ८ ॥ गतो मुख्यफला वातो करणं सम्प्रयोजनम् ॥ मनसा तेन किं कार्यं यत्र तिष्ठति केशवः ॥ ९ ॥ बुद्ध्या वा भार्गवश्रेष्ठ तया नास्ति प्रयोजनम् ॥ गगः सा र सना वाऽपि यथा न स्तूयते हरिः ॥ १० ॥ गतौ गतवतो कणौ याभ्यां तत्कर्म न श्रुतम् ॥ भार्गवेन्द्रः कैः कार्य कि तस्य नृपशोऽञ्ज ॥ ११ ॥ येन संपूजितो देवः शङ्खचक्रगदाधरः ॥ पादौ तौ सफलौ गम केशवालयागामिनौ ॥ १२ ॥ ते न नृत्र महाभाग याभ्यां संदृश्यते हरिः ॥ किं तस्य चरणैः कार्यं कृतस्य निपुणोऽद्य ॥ १३ ॥ याभ्यां न व्रजते जन्तुः केशवालयदर्शने ॥ जान्त्वन्यतुल्यौ ते मन्ये पुरुपं पुरुषाधमम् ॥ १२ ॥ यो न पश्यति धर्मज्ञ केशवार्चा पुनःपुनः ॥ कलशमंजननं कर्म वृथा तद्मृगुनन्दन ॥ १५ ॥ केशवं प्रति बद्ध्वाम क्रियतेऽद्यति मवेद्वा ॥ पूज्य केशवशमारातथ मोदमानं शचीपतिम् ॥ १६ ॥ यमञ्च वरुणञ्चैव तथा वैश्रवणं प्रभुम् ॥ देवेन्द्रत्वनिमित्तेति नृपत्वनिमित्तं पदम् ॥ १७ ॥ हरिर्भक्तिमुतान्पुष्यं गज्जसात्मार्विकं फलम् ॥ अणिमा महिमा प्राप्तिः प्राकाम्यं लघिमा तथा ॥ १८ ॥ ईशित्वञ्च वशित्वञ्च यत्र कामावसा

---

१ 'वर्त्तीरणं' इति ख० । २ 'तस्य' इति घ० । ३ 'तत्कथाऽम्वृक्षं' इति ख० । ४ 'कर्म दुर्दर्शन्मनं वदत' इति ख० ।