विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

दानवाः ॥ तं राममक्षतं दृष्ट्वा हतशेषाः प्रदुद्रुवुः ॥ २४ ॥ मयताम्रप्रभृतयः पुरं च विविशुस्तदा ॥ पलायमानान्समरे न जघान स भार्गवः ॥ २५ ॥ किंचिच्छेषेषु दैत्येषु विनिवृत्तस्तदा रणात् ॥ हतैर्दैत्यायुतगणै रामोऽभ्यन्तरं ययौ ॥ २६ ॥ रामप्रवेशे नगरं वरुणस्याज्ञया तदा ॥ पताकाध्वजसंबाधं कृतं देवैर्विशेषवत् ॥ २७ ॥ नागैश्च दानवैश्चैव सिक्तं चन्दनवारिणा ॥ धूपपुञ्जैः सुसिक्तं कुसुमोत्करमण्डितम् ॥ २८ ॥ ततश्च सुमहातेजा वरुणस्तु विनिर्गतः ॥ पुत्रैः पौत्रैः परिवृतो रामग्रहणकारणात् ॥ २९ ॥ संपूज्य रामं वरुणो रथमारोप्य च स्वकम् ॥ प्रवेशयामास पुरं बहुतूर्यपुरस्कृतम् ॥ ३० ॥ रामप्रवेशे च तदा नृत्यन्त्योऽप्सरसां गणाः ॥ गन्धर्वानुगता दिव्या गायन्ति संस्तुवन्ति च बन्दिनः ॥ ३१ ॥ स प्रविश्याथ नगरं वरुणस्य तथा गृहम् ॥ उवास तत्र धर्मात्मा वरुणेन सुपूजितः ॥ ३२ ॥ धर्माणामागमं कृत्वा वरुणात्सुसुतात्तदा ॥ ३३ ॥ एवं स रामः परवीरघाती संप्राप्य यादोगणनाथवेश्म ॥ उवास पुत्रैर्वरुणस्य सार्धं संपूजितस्तेन जलेश्वरेण ॥ ३४ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे अयःशङ्कवो नाम सप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७० ॥

॥ वज्र उवाच ॥ यत्स शुश्राव धर्मात्मा वरूणाद्भृगुनन्दन ॥ तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥ १ ॥

॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ जमदग्निसुतो रामो वरुणस्य गृहोषितः ॥ कदाचिद्वरुणं देवमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २ ॥

॥ राम उवाच ॥ नमस्ते देवदेवेश सुरासुरगणार्चित ॥ गोब्राह्मणहितासक्त यादोगणजलेश्वर ॥ ३ ॥ त्वं तस्य देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः ॥ अयनमृषिभिर्ध्येयं विष्णुर्नारायणः स्मृतः ॥ ४ ॥ त्वमेवेदं जगत्सर्वं स्थावरं जङ्गमञ्च यत् ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्वच्छरीरे समाश्रिताः ॥ ५ ॥ त्वमिन्द्रस्त्वं च धनदस्त्वमीशस्त्वं समीरणः ॥ त्वमग्निस्त्वं यमश्चैव सर्वाधारस्त्वमच्युतः ॥ ६ ॥ देवानामीश्वरश्चैव नागानामधीश्वरस्तथा ॥ सागराणां च सरसां सरितां च महाभुज ॥ ७ ॥ कूपवापीतटाकानां शौचस्य परमस्य च ॥ विष्णोर्वामस्य नेत्रस्य शशाङ्कस्य महात्मनः ॥ ८ ॥ त्वन्मयं मण्डलं देव त्वन्मयास्सर्वतारकाः ॥ त्वमेव सरितां नाथस्समुद्रो यादसां पतिः ॥ ९ ॥ आधारस्सर्वभूतानां विधाता च जगत्पते ॥ त्वन्मयो देहिनां प्राणो जीवो रुधिरसंज्ञकः ॥ १० ॥ सोमस्त्वं प्राणिनां देव सर्वदेवमयो विभुः ॥ भवता संयताः पाशेन दानवा देव दारुणैः ॥ ११ ॥ पातालागारमाश्रित्य भवांस्तिष्ठति निर्भयः ॥ मेरुपृष्ठे च भगवन्पुरी ते देवनिर्मिता ॥ १२ ॥ तृतीया च महाभाग मानसोत्तरमूर्धनि ॥ पुत्रैश्च त्वं वससि प्राकाम्येन जलेश्वर ॥ १३ ॥ सर्वत्र पूज्यसे देवैस्सर्वभूतभवोद्भव ॥ आधारस्त्वं हि तपसां शौचानां

---

१ 'जगाम' इति ख० ।